اولین کاتالوگ ستارگان توسط عبدالرحمن صوفی تهیه شد

قبلا هیپارک (120-190 قبل از میلاد) بیش از هزار ستاره را شمارش و محل دقیق آنها را در آسمان تعیین کرده بود. دانشمند بزرگ اسلامی، عبدالرحمن صوفی (986-903 میلادی) در بغداد و در قرن دهم میلادی، جرآت کرد که به تصحیح یادداشت های او در مورد ستارگان بپردازد. سلطان عضدالدوله در وسط باغ خانه اش رصدخانه ای درست کرده بود، شب به شب، منجمین دربار به مشاهده ستارگان پرداخته و آنها را شمارش کرده و از نظر طول و عرض، محل و حرکت آنها را در آسمان تعیین می کردند.

او با این روش، متوجه تعدادی از ستارگان ثابت شد که چشم های تیزبین "هیپارک" متوجه آنها نشده بود. عبدالرحمن صوفی برای تعلیم عضدالدوله، ثوابتی که محل آنها را از نو محاسبه کرده بود، با دقت کافی رسم کرد و با ارائه بزرگی و تا آنجا که ممکن بود، درجه روشنایی آنها را ذکر کرد. اینچنین بود که یک "کاتالوگ ستارگان" بوجود آمد و با بوجود آمدن این کاتالوگ بود که بسیاری از اشتباهات و بی دقتی های "هیپارک" و "بطلمیوس" تا آن زمان را رفع کرد و بر آن یادداشت های کهنه نجومی، تعداد زیادی ستارگان ثابت نیز اضافه کرد.

 

کاشف ستارگان و سحابی ها در دوران تمدن اسلامی

عبدالرحمن صوفی از بزرگترین دانشمندان علم نجوم تاریخ بشریت به شمار آمده که هنوز منجمین برحسته و انجمن های بین المللی نجوم در اینکه چگونه وی بدون وسایل و ابزار پیشرفته نجومی قادر به رصد ستارگان و کشف منظومه هایی مانند "اندرو مده آ" شده، دچار حیرت و شگفتی هستند.

"الدومیلی" (مورخ معروف و معتبر ایتالیایی) در کتاب "درباره عبدالرحمن" درباره عبدالرحمن صوفی می‌نویسد:

"منجمی بود که شخصا به رصد و محاسبه یکایک ستارگان می‌پرداخت و به همین دلیل نه تنها موضع چندین ستاره‌ای که تا آن زمان معلوم نبود معین کرد، بلکه باعث شد که چندین رصد اشتباه یونانیان را تصحیح کند و دانشمندان جدید توانستند با توجه به دقتی که عبدالرحمن در کارهایش به کار برده بود، تغییرات بطئی در درخشندگی ستارگان را دقیقا بررسی کنند. این بررسی در علم نجوم به نام  (Trepidation of Movement of fixed Star) است که پایه گذار آن عبدالرحمن صوفی است. از افتخارات این مرد دانشمند همین بس که جهان علم و نجوم و ستاره شناسی بعد از ده قرن که از نوشتن کتابش گذشته هنوز قلم و حرکت انگشتان او را که بر کاغذ اثری گذاشته ثابت و محترم می‌شمارد و دنیای ابزار و تکنولوژی الکترونیکی مدرن با تمام قدرتش جرات جابجا کردن محاسبات او را ندارند."

در کنگره جهانی نجوم رصدخانه ای در سال 1960 میلادی، درباره اهمیت و دقت کار صوفی در 1053 سال قبل (نسبت به سال پایان کتاب صوفی) چنین گفته شده:

"...پیدایش تلسکوپ در دانش اخترشناسی که در سال ۱۶۰۹ انجام گرفت مطالعات سریع و لازم را در عصر خود بوجود نیاورد و حتی در ازدیاد و شمارش سحابیهای شناخته شده از خود فعالیتی نشان نداد. در حقیقت گالیله کاری بیش از دیگران که سحابی خرچنگ (پرایسپه) را از تعدادی از ستارگان تشخیص داده بودند، انجام نداد و کشف جدید را بوجود نیاورد. یک سال بعد در ۱۶۱۰ یک دانشمند علوم فرانسوی به نام "نیکلاس پیرسک" با اطلاعی که از کارهای گالیله داشت، مشاهده کرد که ستارگانی میانی “شمشیر صورت فلکی جبار” همانند و مشکوک به سحابی هستند و در سال ۱۹۱۲ "سیمون ماریوس" سحابی "اندرومدا" را پس از یک تردید طولانی تأیید کرد. در حالی که اولین رصد ثبت شده (درباره سحابی "اندرومدا") بوسیله یک منجم ایرانی به نام "الصوفی" در قرن دهم ، یعنی ۹۴۷ سال قبل از اعلام ماریوس انجام گرفته بود...


/ 0 نظر / 220 بازدید