نگاهی به فیلم "ضد مسیح"- بخش دوم

 

Antichrist

 

بدنام کردن آندری تارکوفسکی

 

اما از طرف دیگر همچنانکه گفته شد ، فن تریر تلاش داشته که تازه ترین فیلمش را به جریان روز سینمای غرب یعنی سینمای آخرالزمانی یا آپوکالیپتیک نزدیک سازد. از عنوان فیلم یعنی "ضد مسیح" به عنوان یکی از دیرپا ترین اعتقادات اوانجلیست ها(مسیحیان صهیونیست) درباره نیروی شری که در مقابل بازگشت حضرت مسیح (ع) در آخرالزمان خواهدایستاد و مقاومت خواهد کرد ، گرفته تا نشانه هایی مانند ستاره ها و صور فلکی که گویا به زمین  آمده (آهو و روباه و کلاغ) و در زمین به حالت هشدار قرار گرفته اند.

در مکاشفات یوحنا باب یازدهم از عهد جدید کتاب مقدس، پس از رویای "هفت شیپور" در توضیح ضد مسیح این جملات آمده است:

"...آن جانور عجیب که از چاه بی انتها بیرون می آید ، به ایشان اعلان جنگ خواهد داد و ایشان را شکست داده ، خواهد کشت. اجساد آنان نیز سه روز و نیم در خیابان های شهر بزرگ به نمایش گذاشته خواهد شد..."  

همچنین باب سیزدهم از همان مکاشفات یوحنا چنین می گوید:

"...در این هنگام جانور عجیبی را در رویا دیدم که هفت سر داشت و ده شاخ...سپس جانور عجیب دیگری دیدم که از داخل زمین بیرون آمد..."

و بالاخره در باب بیستم آمده است :

"...پس از پایان آن هزار سال ، شیطان از زندان آزاد خواهد شد. او بیرون خواهد رفت تا قوم های گوناگون یعنی یاجوج و ماجوج را فریب داده ، برای جنگ متحد سازد. آنان سپاه عظیمی را تشکیل خواهند داد که تعدادشان همچون ماسه های ساحل دریا بی شمار خواهد بود. اینان در دشت وسیعی ، خلق خدا و شهر محبوب اورشلیم را از هر سو محاصره خواهند کرد ، اما آتش از آسمان ، از سوی خدا خواهد بارید و همه را خواهد سوزاند..."

این نوع تفکر آخرالزمانی که باور "آرماگدونی" نیز نامیده می شود ، در بسیاری از آثار به اصطلاح ترسناک امروز هالیوود به انحاء گوناگون تبلیغ شده است.

مثلا در ابتدای فیلم "طالع نحس:666"(2006)  از قول کشیشی که برروی نشانه های آخرالزمان تحقیق کرده ، همه آن نشانه ها به نقل از بخش "مکاشفه های یوحنا " عهد جدید با ذکر مصادیق روشن از وقایع روز ، نشان داده  می شود . فی المثل در بخش بیان رویای هفت شیپور ، وقتی می گوید: "...فرشته دوم شیپور را نواخت ، ناگاه چیزی مثل کوهی بزرگ و آتشین به دریا افتاد ..." ، تصاویر انهدام برج های تجارت جهانی نیویورک در 11 سپتامبر 2001 را می بینیم . یا هنگامی که از شیپور سوم صحبت می کند که :"...وقتی فرشته سوم شیپور را به صدا درآورد ، ستاره ای شعله ور از آسمان برروی یک سوم رودخانه ها و چشمه ها افتاد ...و هنگامی که وارد یک سوم آبهای زمین شد ، آنها تلخ گردیدند و بسیاری به علت تلخی آن جان سپردند..." صحنه هایی از فاجعه سونامی  آسیای جنوب شرقی یا توفان کاترینا در سواحل لوییزیانا را شاهد هستیم .

به نظر می آید در فیلم "ضد مسیح" لارس فن تریر نیز 3 حیوان آهو و روباه و کلاغ ،     مجموعه ای از ستاره های صورفلکی به همین نام بوده اند( در صحنه ای از فیلم که مرد به ستارگان آسمان چشم می دوزد ، آنها را به همان شکل و شمایل حیوانات یاد شده مشاهده می نماییم)  که به زمین سقوط کرده و هر یک نشانه ای از مصایب آخرالزمان به نظر می آیند که زندگی را به کام ساکنان زمین ( و در این فیلم دو کاراکتر آن) تلخ کرده اند. آهویی که بچه خود را مرده به دنیا آورده ، روباهی که تکه های  بدن خود می خورد و بعد ناگهان در نمایی سورئالیستی زبان باز می کند و به بیان انسانها هشدار می دهد :" آشفتگی و هرج و مرج حاکم خواهد شد" و بالاخره کلاغی که از زیر خاک زنده بیرون می آید و ضربات سنگین مرد به او اثری نمی کند و هربار پس از جان دادن دوباره برمی خیزد و سر و صدا می کند و با همین سر و صداست که زن را به مکان اختفای مرد در سوراخی زیر درختی کهن ، راهنمایی      می کند تا عمل نیمه کاره خود در کشتن و سپس دفن مرد را به اتمام برساند.کنایه ای از روایت کتب مقدس که وقتی قابیل ، هابیل را کشت و نمی دانست با جسد او چه کند ، کلاغی راه دفن کردن جسد را به وی آموخت و همین مسئله باعث شد تا قابیل به شناعت کار خود پی برده و طلب مغفرت نماید. همین ماجرا درمورد زن فیلم "ضد مسیح" اتفاق      می افتد که با صدای کلاغ به محل پنهان شدن مرد پی برده و پس از دفن او ، پشیمان شده ، مرد را از زیر خاک بیرون آورده و به خانه بازمی گرداند.

در کتاب مقدس درمورد سرنوشت جانور عجیبی که با شیپور ششم آزاد می شود ، اول در باب  شانزدهم مکاشفه آخرزمان آمده است :" ...پس فرشته اول بیرون رفت و وقتی جام خود را برزمین خالی کرد ، در بدن کسانی که نشان آن جانور خبیث را داشتند ...زخم هایی دردناک و وحشتناک بوجود آمد...فرشته پنجم جامش را بر تخت آن جانور خبیث ریخت به طوری که تاج و تخت او در تاریکی فرو رفت..."

آیا اعمال مازوخیستی زن ، می تواند تعبیر این جملات باشد؟!

و سپس در باب  بیستم همان مکاشفه کتاب مقدس نوشته شده :"...شیطان که ایشان را فریب داده بود ، به دریاچه آتش افکنده خواهد شد. دریاچه آتش همان جایی است که با گوگرد می سوزد و آن جانور خبیث و پیامبر دروغین او شبانه روز تا به ابد درآنجا عذاب        می کشند..."

در فیلم "ضد مسیح" هم مرد ( مسیح وار ؟!) بالاخره گلوی زن را فشار داده و وی را خفه   می کند و جسدش را در میان جنگل به آتش می کشد. پس از این است که جمعیت زیادی از زنان ( با صورت های بی هویت) از اطراف و اکناف جنگل سرازیر می شوند گویی رستاخیزی اتفاق افتاده و پس از پیروزی مسیح بر شیطان و ضد مسیح ، پیروانش از اسارت آزاد شده و به سوی زندگی سعادتمند بازمی گردند.

در اینجا سرنوشت زن فیلم "ضد مسیح" که انگار در باب 17 از مکاشفات آخرالزمان یوحنا در عهد جدید کتاب مقدس معرفی گردیده و خصوصیاتش باعنوان "فاحشه بزرگ" بیان شده ، با آنچه در باب 19 از همین مکاشفات آمده است ، خوانایی بیشتری پیدا می کند ، آنجا که   می گوید:

"...پس از آن ، صدای گروه بیشماری را شنیدم که در آسمان سرود شکرگزاری خوانده ،    می گفتند : هاله لویا ، خدار را شکر ! نجات از سوی خدای ما می آید. عزت و اکرام و قدرت فقط برازنده اوست ، زیرا داوری او حق و عدل است. او فاحشه بزرگ که زمین را با فساد خود آلوده می ساخت ، مجازات نمود و انتقام خون خدمتگزاران خود ر از او گرفت. ایشان بارها و  بارها سراییده ، می گفتند :"هاله لویا ، خدا را شکر! دود از خاکستر این شهر تا ابد بالا خواهد رفت!"...

به این ترتیب لارس فن تریر ، روایتی دیگر از آخرالزمان را ارائه می دهد که در آن ضمن پرداختن به بخش "فاحشه بزرگ" از مکاشفات یوحنا در کتب عهد جدید، به نوعی ضد مسیح را در وجود خود انسان ها جستجو کرده و آن را بعد شیطانی این وجود به حساب می آورد. (برخلاف برخی فیلم های آخرالزمانی که بنا به تفسیر اوانجلیست ها از ضد مسیح ، آن را در میان ملل شرق و مسلمانان و باورها و اعتقادات آنها جستجو می کنند.) در بخشی از فیلم "ضد مسیح" زن ، ترس خود را از طبیعت معرفی کرده  و آن را همان طبیعت شیطانی آدم ها می داند که زمانی تز تحصیلی خود را درباره اش ارائه نموده بود و در صحبتی دیگر با مرد ، صحبت از "کلیسای شیطان" به میان می آورد.

در واقع لارس فن تریر ، مسیح و ضد مسیح را در یک قاب قرار می دهد (یادمان هست که ویلم دافو در فیلم "آخرین وسوسه مسیح" نقش حضرت مسیح (ع) را بازی کرده بود) ، در دنیایی که گویی به جز آن دو نفر همچون آدم و حوا ، کسی دیگر حضور ندارد. این نوع تفکر و برداشت از مسیح با آنچه امروزه در بخشی از سینمای آخرالزمانی هالیوود ، وجود دارد ، هماهنگ است که در آن مسیح موعود ، لزوما حضرت مسیح (ع) نیست . در برخی حکایات اوانجلیستی این مسیح موعود ، نه عیسی بن مریم بلکه مسیح بن داوود است و در برخی دیگر ( مانند "رمز داوینچی") فردی از نسل عیسی مسیح و مریم مجدلیه به شمار آمده که در آن فیلم یک زن بود. این زن بودن مسیح موعود در داستان ها و فیلم های دیگری مثل "نیروی اهریمنی اش"و"قطب نمای طلایی" نیز به چشم می خورد و در برخی آثار دیگر ، شخصیت ها و کاراکترهای مختلف با خاستگاه فلسفی متفاوت ، در جایگاه مسیح یا منجی موعود قرار گرفته اند ؛ از نیو در "ماتریکس" گرفته تا لوک اسکای واکر " جنگ های ستاره ای" تا هری پاتر در مجموعه خودش و آراگورن در "ارباب حلقه ها" و حتی تا رییس جمهوری آمریکا در فیلم هایی مانند "مگی دو" .

اما لارس فن تریر مدعی شده در فیلم "ضد مسیح" بسیار وامدار آندری تارکوفسکی (فیلمساز فقید روس) بوده و از همین رو در پایان فیلم نیز شاهدیم که آن را به تارکوفسکی تقدیم کرده است. اما اینکه واقعا تا چه حد در فیلمی همچون "ضد مسیح" ، نسبت به تارکوفسکی ادای دین شده است ، جای سوال بزرگی دارد. چرا که از یک سو آندری تارکوفسکی یکی از اخلاقی ترین سینماگران تاریخ هنر هفتم به شمار آمده و می آید که به ندرت نمایی غیر قابل نمایش در آثارش حتی برای اکران سینماهای ایران ، وجود داشت. سینمای تارکوفسکی نه یک سینمای ادعایی بلکه به واقع سینمایی دینی بود که به قول یک مستند ساز قدیمی به واقع مخاطبینش را به خدا نزدیکتر می ساخت. توجه او به اخلاق و ایمان و هویت و ریشه ها و بی زاری اش از بی اخلاقی و بی ایمانی در تک تک نماهای آثارش هویداست. اینکه با چند نمای اسلوموشن تک رنگ یا سیاه و سفید و با یک موسیقی شبه کلاسیک بخواهیم نسبت به نماهای درخشان آغازین و پایانی فیلم "سولاریس" ادای دین کرده باشیم و یا فکر کنیم مرد فیلم "ضد مسیح" نیز مانند الکساندر فیلم "ایثار" همه دلبستگی هایش را قربانی کرد تا دنیا را نجات دهد ، یا بخواهیم بین کلبه بی در و پیکر "بهشت" با "داچا" در فیلم هایی مانند "آینه" و "نوستالژیا" قرابتی بیابیم ، تنها به یک بازی کودکانه می ماند. وگرنه آن پلان –سکانس عجیب و غریب پایانی فیلم "ایثار" که خانه در آتش می سوزد و الکساندر از اینکه دنیا را از خطر انهدام حتمی نجات بخشیده ، بدون برزبان آوردن کلمه ای به این سو و آن سو می دود و بعد ماریا با دوچرخه اتوی نامه رسان در جاده ای بی انتها می رود ، (در حالی که قطعه ای از "انجیل به روایت متی" سباستین باخ را می شنویم که زبان حال پطرس از استغاثه به درگاه خداوند است) ، کجا و فیلم "ضد مسیح" با موضوع و ساختار تقریبا مالیخولیایی و آن نماهای نفرت انگیز و چندش آور  کجا؟!

آن بازی حیرت آور و آیینی 3 انسان گریزان از تمدن قالبی امروز به منطقه ممنوعه در فیلم "استالکر" و سرگردانی در آن جنگل غریب تا اتاق آرزو کجا و اعمال سبکسرانه ، حیوانی و وحشیانه زن و مرد فیلم "ضد مسیح" برای شکار شیطان درون! کجا؟!!

آن فرسک های پرمعنا و عرفانی کشیش تنها و معترض در "آندری روبلف" کجا و نقاشی ها و تصاویر روانپریشانه و آشفته "زن کشی" در آن اتاق زیر شیروانی "ضد مسیح" کجا؟!!!

واقعا این توسل به تارکوفسکی فقید ، آن هم از سوی کارگردانی که از دریای سینمای او تنها کف های ساحلی اش را دیده و لاغیر ، جز بدنام کردن نام و آوازه آن فیلمساز روس چه معنای دیگری می تواند داشته باشد؟

اما همه آنچه گفته شد ، شاید این سوال را برای خوانندگان گرامی پیش بیاورد که چرا این همه وقت و صفحه سیاه کردن و پرگفتن برای فیلمی تا این حد نازل و سخیف و سطحی است ؟ پاسخ روشن است ؛ به نظرم تحلیل و بررسی این گونه آثار انحرافی و مبتذل از فیلمسازانی که زمانی برای خود اعتباری در سینما کسب کرده بودند (اما قدر آن را ندانسته و به کمک برخی طرفداران چشم و گوش بسته ، سیاه مشق های خود را به عنوان اثر هنری به دنیای سینمای قالب کردند) ، جهت تنویر اذهان نسل امروز سینمارو هم که شده از اوجب واجبات برای اهل نقد و نظر است.  

 بخش اول

/ 11 نظر / 1309 بازدید
نمایش نظرات قبلی
منتظر

سلام استاد لینک زیر یک فایل زیپه که مال یه نشریه داخل دبیرستان اگر لطف کنید بهش یه نگاه سطحی بندازید و نظرتون رو به ما بگید خیلی ممنون میشیم http://up.iranblog.ir/4/1259247120.zip

مهدی

خیلی اطلاعاتم بیشتر شد، از شما متشکر هستم، در صورت امکان این موضوع را برای من توضیح دهید که منظور کارگردان فیلم از اینکه صورت تمامی افراد دیگر در فیلم را ( به غیر از چهره مرد و زن و بچه) در مرحله تدون مات و غیر واضح کرده است، چیست؟ به عنوان مثال سکانس تشییع جنازه بچه یا سکانس پایانی فیلم چرا چهره دیگران را مات کرده است؟

سجاد از رشت

به تازگی این فیلم چندش آور رو دیدم. تحلیل شما خیلی زیبا و موشکافانه بود. فقط یه سوالی در ذهن من شکل گرفته و اونم اینه که فیلم چی می خواست بگه؟ یعنی در لایه زیرین داستانش چه حرفی برای گفتن داشت؟ چون به نظرم داستانی بود که هر بخش و اتفاقش ارجاعی بود به یه باور دینی که شاید خیلی از اوقات به هم ربطی نداشتند. آیا می تونم این طور برداشت کنم که فون تریه یه فیلم شبه روشن فکری ساخت؟ البته مدت زیادی از این مقاله می گذره امیدوارم حضور ذهن داشته باشید.

هادی

من این نقد رو الان دبدم ، و بنظرم خیلی غیر منصفانه هست ، من نمیگم هر فیلم من خوشم اومد حتما شما هم باید ازش خوشتون بیاد اما انتظار دارم با فیلم و کارگردانی که اینقد طرفدار داره منصفانه تر برخورد کنید ، بنظر میاد مهم ترین چیز (و شاید تنها ترین چیز)ی که شما رو از این فیلم بیزار کرده نحوه نمایش بیپروایانه صحنه های ج--ن-سی هست ، چه اونجایی که داشتن این صحنه ها رو در این فیلم نقد میکنید و چه اونجایی که از تارکوفسکی بخاطر نداشتن این جور صحنه ها در فیلماش تمجید میکنید ، و برای من کاملا روشن هست که اگر این فیلم در نمایش صحنه های خشونت آمیز و ج-ن-سی بی پروایی کمتری داشت شاهد نقد منصفانه تری از شما بودیم ، من از این فیلم دفاع نمی کنم و اتفاقا بنظر من در بین فیلم های فن تریر از بقیه ضعیف تر هست ، (البته نه خیلی ضعیف) اما در مورد داگویل که هم مخاطب حرفه ای و منتقد و هم حتی مخاطب عام از این فیلم تمجید میکنه خیلی بی انصافی هست که اون رو خسته کننده بدونیم بازم میگم من انتظار ندارم که از این فیلم تمجید کنید ، اما انتظار دارم منصف تر باشید ، و اینقدر یک سویه مسائل رو نگاه نگنید، خصوصا در نقد های بعدی موفق باشید

هادی

استاد محترم چرا مغالطه می کنید ؟ مگه من گفتم که این فیلم رو نقد نکنید که می گوید نقد یک فیلم ربطی به طرفداران اون نداره من فقط گفتم در نقد انصاف داشته باشید شما نه تنها مغرضانه این فیلم رو نقد کردید بلکه کسانی که از این فیلم و آثار مشابه تعریف می کنند رو متهم کردید که هیچی درک نمی کنند و فقط با خزعبلات سعی در تو جیه اثر سینماگر مورد علاقشون دارند ، این عین جمله شماست "در هر صورت برای فیلمساز مورد علاقه شان دست می زنند ولو اینکه هیچ از آنچه برپرده رفته درک نکنند ولی به هر حال حرف هایی می بافندوخزعبلاتی سرهم می کنند تا برای اثر غیر قابل درک سینماگرشان، فلسفه و توجیه بتراشند" این چه منطقی هست که شما دارید ؟ یعنی اگر شما فلان فیلم فن تریر یا کیارستمی و... رو نپسندیدید ، نتیجه بگیرید پس هر کی از اون فیلم تعریف کرد اون هم از فیلم چیزی نفهمیده و فقط داره سینماگر مورد علاقش رو توجیه میکنه ، این گونه خود محوری در نقد اصلا توجیه پذیر نیست ، مثلا بسیاری از کسانی که داگویل رو دیدند حتی مخاطبین عام این فیلم رو پسندیدند اما چون شما اون رو نپسندیدید به راحتی اون رو زجر آور ترین و کسل کننده ترین اثر قرن 21 خ

هادی

من که فحش و ناسزا ندادم ، یک بار دیگر مطالب من رو بخونید و هیچ فحش و ناسزایی نداره و اگر منظورشما سایر کاربران هست از خودشون بپرسید چرا فحش می دهند ، من نمیدونم، در مورد نقد نوشتن هم من منتقد نیستم ، من یک تماشاگر علاقه مند به سینما هستم ، و نقد شما رو دیدم و به نظرم مغرضانه اومد و فقط نظرم رو گفتم این جمله شما مثل این میمونه که یک فیلم ساز به یه منتقد بگه اگر بلدی خودت بیا فیلم بساز! ام از بین نقد ها نقد زیر رو منصفانه تر یافتم (گرچه بنوعی بیشتر شرح فیلم هست تا نقد فیلم) اتفاقا به نقد شما هم لینک داده http://movienow.persianblog.ir/tag/antichrist

علی

از نظر من این فیلم خیلی هم زیبا بود . محتوا تکراری بود ولی نما ها تصویر برداری فوق العاده بود

مانا

استاد نفرمایین شما هر فحشی خواستین به کارگردان از همه جا بی خبر دادین توجه کنید، متصف نکردین، متهم کردین واقعا که آنجلیست و فلان و اینجوریه و آنجوریه بعد یکی برگشته میگه "مغالطه" که نه فحشه نه هیچ چیز دیگر، شاکی میشین؟ ببخشید دو تا دانشجو فلسفه و منطق میشه بگین به جای "مغالطه" چی میگن که توهین نباشه؟ "مغرض" هم فحش نیست، میشه "سوگیری" و نه چیز دیگه و این خیلی سبکتر از چیزهایی‌ست که شما به خاطر یک فیلم بار کارگردان کردید. شما که می‌فرمایین چرا به خاطر یک نظر به من میگین "مغرض" و متصف به "مغالطه‌کننده" میشم، میشه بگین به خاطر یک فیلم درسته فحش عالم و اتهام از نوع حسن عباسی باید به کارگردان زدو و سطش هم حساب روشنفکری ایرانی و کیارستمی هم رسید اشتهاتون بد نیست کلا

سعید

استالکر نه استاد استاکر اون ال خونده نمیشه

سعید

شما از تعصب کور دیگران گفتید اما تعصب کور شما رو میشه در تک تک نقدهاتون دید اونقدر که آدم احساس میکنه چند خط دیگه ادامه می دادید به فحش ناموسی منجر میشد .