عیدی های تخم مرغی در نوروز صفویان

ژان شاردن، سیاح و پژوهشگر فرانسوی که منتسکیو او را فیلسوف می خواند، در عصر صفویه دو بار (یک بار در دوران شاه عباس دوم و بار دیگر در حکومت شاه سلیمان) به ایران سفر کرد و حاصل این سفرها را در 10 جلد کتاب به رشته تحریر درآورد. در این سفرنامه مفصل، شاردن به جزء جزء زندگی و آداب و رسوم و علم و هنر ایرانیان پرداخته و مانند یک دایره المعارف در موردشان نوشته است. از جمله مواردی که او از میان سبک زندگی مردم ایران مورد توجه قرار داده است، جشن عید نوروز است.

شاردن می‌نویسد:

«در بیست و یکم مارس چهل و هفت دقیقه بعد از طلوع آفتاب مطابق غره ذی‌الحجه دوازدهمین ماه سنه هجری قمری، توپخانه و ساخلوی قلعه سه بار شلیک کردند و بدین طریق حلول سال نو (عید نوروز) را اعلام داشتند. معمولا همیشه در موقع ورود آفتاب به برج حمل خواه شب باشد و خواه روز، سال جدید اعلام می‌شود. ایرانیان اعیاد و ایام سوگواری مذهبی و غیرمذهبی بسیار متعددی دارند، بعضی از این مراسم به یادبود حوادث و وقایع بزرگ دینی است و برخی دیگر مخصوص انقلابات مهم می‌باشد. معهذا کله، فقط سه عید و تعزیه مذهبی را با شکوه و جلال تمام رسما برگزار می‌کنند: عید فطر، که به مثابه جشن قیامت (احیای) بعد از اختتام ایام پرهیز می‌باشد، عید اضحی، شهادت آل علی (ع) و یک جشن ملی دارند که عید نوروز است. باید متذکر شویم که ایرانیان چنبن جشن ملی را به طرز بسیار باشکوهی برگزار می‌کنند. فی‌المثل سه روز تمام طول می‌کشد و در بعضی مقامات، مانند دربار تا هشت روز ادامه دارد و چنانکه گفتیم از ورود آفتاب به برج حمل آغاز می‌یابد. این عید را نوروز سلطانی می‌نامند، تا از سال جدید و واقعی تاریخ فعلی ایران که مبدا آن هجرت حضرت محمد (ص) از مکه (به مدینه) است، مشخص باشد.»


او درباره آئین‌های ویژه نوروزی نیز می‌نویسد:

«با شلیک توپ و تفنگ، البته در نقاطی که این تسلیحات موجود باشد، از قبیل پایتخت و دیگر شهرهای بزرگ و مهم، حلول سال نو برای مردم اعلام می‌شود. منجمین لباس فاخر دربر کرده، یک یا دو ساعت پیش از اعتدال ربیعی برای تعیین تحویل آفتاب به برج حمل، به کاخ سلطنتی و یا عمارت حکومت محل می‌‌روند و در پشت‌بام و باروی مهتابی، با اسطرلاب خود مشغول کار می‌شوند و به محض اینکه علامت دادند، برای اعلام حلول سال جدید شلیک می‌شود و صدای آلات موسیقی؛ طبل و شیپور، نای و نقاره در هوا طنین‌انداز می‌گردد. بدین ترتیب ترانه و طرب، جشن و سرور تماشاچیان و بزرگان مملکت آغاز می‌شود. در اصفهان در همه روزهای عید، در مقابل کاخ شاهنشاه، مراسم سرور با رقص و طرب، آتش‌بازی و صحنه‌های کمدی، به مانند هفته بازار برگزار می‌گردد و هر فردی هشت روز عید را با شادی بی‌پایان به سر می‌برد.»


شاردن سپس به بیان باورهای مردم درباره نوروز می‌پردازد:

«ایرانیان برای نوروز نام‌های مختلفی دارند، از جمله آن را عید لباس نو می‌خوانند، چون هرکس هر اندازه‌ای نادار باشد، در این جشن یکدست لباس نو به تن می‌کنند و افراد متمکن در ایام عید، هر روزی ملبوس دیگری در برمی‌نمایند. در ایام نوروز در تمام هشت روز، گردش و تفریح در خارج شهر به طرز بی‌سابقه‌ای جریان دارد. هر کسی هدایا و تحفی فراهم می‌کند؛ و روز عید برای یکدیگر تخم‌مرغ‌های منقش و مطلایی ارسال می‌دارند، بعضی از اینها سه دو کای طلا ارزش دارد. روایت می‌کنند که ایرانیان در تمام ادوار (تاریخ خود) در ایام نوروز به یکدیگر تخم‌مرغی هدیه می‌داده‌اند، چون تخم‌مرغ نشان پیدایش پیدایش حیات و آغاز تکوین موجودات است. تعداد مصرف آن در ایام عید باورکردنی نمی‌باشد.»


/ 0 نظر / 71 بازدید