نخستین مجموعه علمی/ دانشگاهی در تاریخ بشریت

"ربع رشیدی" در تبریز اولین مجموعه دانشگاهی در تاریخ بشریت به حساب می آید. در این مجموعه که در دوران تمدن اسلامی ساخته شد، تمام سازه هایی که می توانسته نیازهای مختلف دانشجویان و طلاب علم را فراهم کند، موجود بوده است. مجموعه ای که براساس اسناد به دست آمده از جمله وقف نامه آن، در زمان صدارت "خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی" بنیاد گذارده شده و متشکل از دانشگاه و بیمارستان و مراکز خرید و کتابخانه بوده که در آن علماء، محصلین، دانشجویان و طلاب می توانستند علوم مختلف را تحصیل کنند و همه نیازهای مادی و غیر مادی خود را در همان مجموعه تامین نمایند؛ اعم از خرید، مسائل درمانی و بیمارستان برای کارهای عملی و تجربی دانشجویان پزشکی و ...

 

دکتر بهروز ایبلیکچه (استاد دانشگاه آذربایجان) درباره خصوصیات "ربع رشیدی" می گوید:

"... ربع رشیدی نام دانشگاهی در تبریز است که 700 سال پیش ساخته شد. در آن زمان رشته پزشکی، زراعت و علوم پرورشی در این دانشگاه تدریس می شد و حدود 4000 نفر در این مکان آموزش قرائت قرآن می دیدند. دانشمندان بسیاری از کوفه، بصره و شام آمده و به جوانان تدریس می کردند. پزشکان، کحالان و جراحان بسیاری از 123 دیار دنیا مثل سرزمین روم، یونان، چین، هند و مصر به این دانشگاه که افتخار تبریز بود، آمده و به مردم خدمت   می کردند. این دانشگاه همواره یکی از صفحات طلایی تاریخ ایران محسوب شده. در سایه تلاش های خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، علم جویان بسیاری در آن زمان از نقاط مختلف جهان به ایران می آمدند و پس از علم اندوزی به دیار خود بازمی گشتند. می توان گفت علم جویانی از ممالک اروپایی و نقاط دیگر با دست خالی به تبریز آمده و پس از کسب علم، با دست پر تبریز را ترک می کردند..."

 

در لغت نامه دهخدا درباره ربع رشیدی چنین آمده است:

"... ربع رشیدی ... از یادگارهای خواجه رشیدالدین فضل اﷲ همدانی وزیر نامی "اولجایتو" یا سلطان محمد خدابنده و مولف "جامع التواریخ رشیدی" است که در اوایل قرن هشتم و یا اواخر قرن هفتم هجری بنا شد و برحسب نوشته مورخان و جهانگردان بزرگ، دارای وسعت و عظمت زمین با بناهای بیشمار از قبیل مسجد و مدرسه و دارالشفا و کتابخانه و گنبدی برای مدفن خواجه رشیدالدین بوده از اینرو برخی آنرا «شهرچه»ای نام نهاده اند.

این بنا مثل بیشتر شهرهای قدیم دارای حصار و بارویی عظیم است و کتابخانه آن بزرگترین کتابخانه های عصر بشمار میرفته و مدرسه آن مرکز بزرگ تحصیلات دانش پژوهان بوده است و نامه خود خواجه که به دو پسرش خواجه جلال الدین حاکم روم و خواجه سعدالدین درباره ساختمان این بنا نوشته، گواه صادقی بر عظمت و شکوه آن می باشد.

از مضمون این دو نامه مستفاد میشود که در آن زمان "ربع رشیدی" بمنزله دانشگاهی بوده که از هر علمی در آنجا شعبه ای تاسیس شده و 6 هزار تن دانشجو در آن به کسب علوم  می پرداخته و خواجه، اوقافی برای تکمیل کتابخانه و مدرسه و نشر کتب و تامین هزینه زندگی و تحصیل طلاب علوم مختلف اختصاص داده و دانشمندان بزرگ از هر کرانه گرد کرده و به کار تالیف و تدریس گماشته و مقرری آبرومندی برای آنان تعیین کرده بوده است و از آن جمله پنجاه پزشک حاذق وچندین جراح از هند ومصر وچین و شام در آنجا سکونت داشته اند. شاردن، سیاح معروف فرانسوی که در سال 1084 هجری قمری به ایران مسافرت کرده، در ضمن شرح و تعریف این قلعه گوید: صد سال قبل، شاه عباس کبیر دستور به تعمیر آن داد ولی شاهان دیگر صفوی توجهی بدان نکردند و دوباره ویران شد."


/ 0 نظر / 199 بازدید