مدرسه و دانشگاه و بیمارستان رایگان برای همه سرزمین های اسلامی

پیش از این گفته شد که بیمارستان ها و مراکز علمی و آکادمیک (مانند "ربع رشیدی" در تبریز) و کاروانسرها از جمله موارد وقف به شمار آمده و در طول تاریخ تمدن اسلامی، منابع "وقف" همواره در این زمینه ها صرف شد تا آنجا که مردم مسلمان در استفاده از این خدمات عمومی آسوده خیال بوده و فراغ بال داشتند که هیچگاه به خاطر فقر و نداری از یک بهداشت و درمان مناسب و همچنین یک آموزش همگانی محروم نمی شوند.

"ژان شاردن" (سیاح، پژوهشگر و فیلسوف فرانسوی) یکی از دلائل وفور مدارس و مراکز آموزشی را نیز نتیجه همین "وقف" می داند و متذکر می شود اعتقاد مردم به این سنت اسلامی، همواره منابع مالی مراکز خدمات عمومی مانند بیمارستان ها و مدارس را بی نیاز می ساخته است. شاردن می نویسد:

"... در ایران، تعداد مدارس (متوسطه و عالیه – کلژ – کالج) به اندازه ای زیاد و بسیار است که تاکید می کنند عایدات (موقوفه و مستنری) آنها بالغ بر صدهزار تومان، معادل چهارمیلیون، پانصد هزار لیور به پول فرانسه می باشد. با توجه به این نکته و آنچه که راجع به مستمری هر طلبه مذکور افتاده، می توان گفت که تعداد طلاب چه اندازه باید باشد و ... در آیین اسلام دامنه صدقه و احسان در ایجاد موسسات عمومی بسیار وسیع ولی بالعکس در موارد معاونت های انفرادی و اختصاصی محدود می باشد. یکی از تاسیسات خیریه عمده مسلمانان، بنای مدارس است. زیرا علاوه براینکه کلیه مساجد، مدارسی در جنب خود به ضمیمه دارند، حتی در دهات نیز به طوریکه من بسیار دیده ام مدارسی وجود دارد..."

 

بخش مهمي از وقف، وقف آموزشي بوده است؛ بنيادي در جهت حفظ و نگهداري ميراث علمي و توسعه و حمايت از بقاي آن. بدون ترديد اگر به مقوله وقف، به طور همه جانبه نگريسته شود و اهميت اين سنت نبوي آشکار شود، سهم عمده اي در تحول ساختار فرهنگي و توسعه علمي و اقتصادي کشور ايفا خواهد کرد. نظام کاربردي وقف در شئون مختلف اجتماعي از گستردگي و تنوعي برخوردار است که حتي بيان فهرست ريز آن بيش از حد این نوشتار است. تأثير وقف در پژوهش و در نتيجه در گسترش دانش و علومي که موجب شکوفايي تمدن عظيم اسلامي در قرون مختلف شد و ديگر آثار و برکات اين سنت پايدار، تجربه کار ساز و مفيدي است که بايد براي مسئولان و دست اندرکاران برنامه ريزي توسعه کشور که احياي تمدن اسلامي، پيشرفت و آباداني و تشکيل مدينه فاضله اسلامي را وجهه همت خود قرار داده اند، مورد توجه ويژه قرار گيرد. زيرا ساختار و کارکردهاي نهاد وقف بر ساختار و کارکردهاي نهادهاي ديگر چون نهادهاي علمي، پژوهشي، آموزشي، درماني، اقتصادي و فرهنگي تأثير مستقيم دارد. وجود هزاران مدرسه، مسجد، درمانگاه، بيمارستان، حسينيه، کتابخانه، کاروان سرا، رباط، حمام، قنات، آب انبار، پل و... بهترين گواه و شاهد آن است.

"ژان شاردن" شیوه و مسیر وقف را اینگونه بیان می نماید:

"خیرات و مبرات چنین است: نخست کاروانسرایی بنا و آن را وقف سکونت رایگان ابن سبیل می کنند، سپس گرمابه ها، قهوه خانه، بازار و باغ بزرگی پدید می آورند و آنها را به اجاره وا می گذارند و بعد مدرسه ای بنا می نمایند و مال الاجاره ابنیه مذکور را وقف آن می کنند. بانیان مدارس، معمولا حُفّاظ و متصدیان عایدات موقوفه منضمه به شمار می روند و آنان را ایرانیان متولی نامند ..."

/ 0 نظر / 167 بازدید