عبا و عمامه دانشجویان اروپایی در جشن فارغ التحصیلی

در قرون چهارم و پنجم هجری و در دوران تمدن اسلامی، دانشگاهها و مدارس عالی و حوزه های علمیه حتی در دورترین مناطق و سرزمین های اسلامی مانند قلب آفریقا و سرزمین سیاهان برپا شد و بدون توجه به رنگ نژاد و قومیت و جنس و ... هر آن کس که طالب علم بود را می پذیرفت. این در حالی است که پس از سالهای طولانی و سیاه برده داری و تبعیض نژادی هنوز حضور سیاهپوستان در برخی دانشگاههای آمریکا با مانع و مشکلات مختلف مواجه است.

از میان دانشگاههایی که در دوران تمدن اسلامی در قلب آفریقا تاسیس شد، می توان به دانشگاه "سنکور" در تمبوکتو (سودان کنونی) در یکی از جنوبی ترین نقاط سرزمین مسلمانان اشاره کرد. این دانشگاه محل گردهم آمدن اندیشمندان اهل مالی، غنا و سنگال بود. دانشگاه "سنکور" در محوطه بیرونی "مسجد سنکور" در سال 379 هجری قمری و به وسیله قاضی القضات فاضل تمبوکتو، "القادی عقیب بن محمود بن عمر"، بنیان گذاری شد. محوطه داخلی مسجد، دقیقا در راستای خانه مقدس کعبه در مکه ساخته شده بود.

زنی محترم و ثروتمند از قوم "ماندیکا"، هزینه ساخت دانشگاه "سنکور" را تامین کرد و با این کار، مهم ترین مرکز تعلیم و تربیت در آن منطقه را به وجود آورد. این دانشگاه بسیار رونق گرفت، به طوری که در حدود قرن ششم هجری قمری، شمار دانشجویان آن به 25 هزار نفر رسید، در حالی که جمعیت شهر، 100 هزار نفر بود.

دانشگاه، اداره مرکزی واحدی نداشت و از تعدادی کالج و مدرسه عالی مجزا تشکیل شده بود که هریک به وسیله یک مدیر مستقل اداره می شد. دوره ها در محوطه های باز برگزار می شد و رشته های درسی شامل قرآن، مطالعات اسلامی، حقوق، ادبیات، طب و جراحی، نجوم، ریاضیات، فیزیک، شیمی، فلسفه، زبان و زبان شناسی، جغرافی، تاریخ و هنر می شد. البته همه آنچه به دانشجویان آموخته می شد، نظری نبود و دانشجویان زمان زیادی را صرف آموختن یک حرفه، قوانین تجارت و علم اخلاق می کردند.

عالی ترین دوره تحصیلی، معادل دکترا (PHD) ده سال طول می کشید. دانش آموختگان این دوره، دانشمندانی جهانی بودند که به واسطه کتاب ها و آثارشان، شناخته شده بودند. تز دکترا، "رساله" نامیده می شد و هنوز هم در بسیاری از دانشکده های اسلامی و مراکز آموزشی مذهبی یا حوزه های علمیه به همین نام خوانده می شود.

پرفسور سلیم الحسنی (مورخ و استاد برجسته دانشگاه منچستر انگلیس) درباره مراسم فارغ التحصیلی دانشجویان این مراکز علمی می نویسد:

"... در جریان جشن فارغ التحصیلی، دانشجویان می بایست عمامه سنتی را بر سر می نهادند. عمامه در واقع نماد نور الهی، دانایی، دانش و سلوک اخلاقی عالی بود. این دانش آموختگان به دلیل بهره مندی از فضل و دانش بسیار مشهور بودند و به عنوان استاد (دانشگاه) در سراسر جهان اسلام به کار گماشته می شدند..."

 پرفسور ریچارد فرای، مورخ و ایران شناس معروف دانشگاه هاروارد درباره قدمت جشن های فارغ التحصیلی و لباس مخصوص آن می گوید:

"در نظامیه ها به دانشجویانی که در مراحل تحصیل به مدارج تعیین شده می رسیدند، پاداشی مثل افتخار پوشیدن عبا و عمامه اعطا می شد. فکر می کنم که خاستگاه تاریخی لباس بلند و کلاه ویژه مراسم فارغ التحصیلی در دانشگاههای غربی از این شیوه نظامیه ها اقتباس شده باشد که قدمت این سنت نظامیه ها به 1000 سال می رسد..."

پرفسور فوآد سزگین (رییس موسسه و موزه علوم اسلامی دانشگاه گوته فرانکفورت) نیز ضمن اشاره به کتاب 30 جلدی پزشکی ابوالقاسم زهراوی (جراح و پزشک مسلمان آندلسی در قرن چهارم هجری ) به نام "التصریف لمن عجز عن التألیف" با نام اختصار "التصریف" که در موسسه علوم اسلامی دانشگاه گوته در 2 جلد تجدید چاپ شد، به لباس دانشمندان و اهل علم اروپای قرون میانی اشاره کرده و می گوید:

"...در بعضی از نسخه ها لاتین این کتاب، تصویر جالبی از صحنه های عمل جراحی نیز وجود دارد. همان طور که در اینجا می بینید پزشکان و اطبا همیشه به صورت عمامه بر سر گذاشته به تصویر کشیده شده اند. در اصل عمامه را در اروپا، اشخاص معتبر به سر می گذاشتند. کتاب زهراوی، در دوره سلطان محمد فاتح توسط حکیمی به نام شریف الدین صابونچی اغلو به ترکی عثمانی برگردانده می شود..."

/ 0 نظر / 80 بازدید