بیست و هفت هزار حمام در ری و بغداد دوران تمدن اسلامی

یکی از عناصر شهرهای اسلامی در کنار مساجد، حمام ها بودند. آنچه که حتی بعضا در اروپا و در برخی کشورها مانند فرانسه تا اواخر قرن هجدهم نیز مورد نفرت بود. در تمدن اسلامی، حمام ها نه فقط محل پاکی و نظافت، بلکه مکان طهارت مذهبی و برخی اعمال بهداشتی درمانی همچون حجامت و دندان کشیدن و سلمانی هم بود و برخی از اجتماعات محلی هم برای حل مشکلات در همین حمام ها برپا می شد. مسلمانان در طول تاریخ تمدن اسلامی به حمام اهمیت فراوانی می دادند و گاهی چندبار در روز به حمام می رفتند. این در حالی بود که صلیبیون در سرزمین های اسلامی، وقتی چنین برخوردی از مسلمانان را با حمام می دیدند، برایشان تعجب انگیز بود که این آدم ها چه می کنند؟! همین صلیبیون و اخلاف غربی آنها در سالهای بعد نیز بو و نشانی از حمام نبردند و در سده های اخیر نهایتا در بشکه یا در رودخاته خود را می شستند!! اما اهمیت دادن مسلمانان به حمام در آن حد بود که در همان قرون اولیه و به خصوص قرون 4 و 5 هجری، تعداد بسیاری حمام در شهرها و تعداد زیادی هم به طور خصوصی در خانه ها ساخته شد.

آدام متز (نویسنده و مستشرق آلمانی) در کتاب"رنسانس اسلامی" درباره حمام های بغداد در قرن سوم هجری می نویسد:

"... در قرن سوم تنها در سمت شرقی بغداد پنج هزار حمام وجود داشت و در نیمه اول قرن چهارم، تعداد حمام ها در شرق و غرب بغداد به ده هزار می رسید. در نیمه دوم قرن چهارم به پنج هزار کاهش یافت و همچنان رو به کاستی بود تا آنکه در قرن ششم تعداد حمام های بغداد را هزار نوشته اند. پشت بام و دیوار حمام ها را به قیر می اندودند که از منبعی بین بصره و کوفه بدست می آمد...

اما در مصر به حمام سازی مانند شام توجه فراوان نمی شد. مقریزی تعداد حمام های فسطاط را یکهزار و هفتاد باب نوشته است و به سال 685 در قاهره 80 حمام وجود داشت. خدمه حمام حداقل 5 نفر بودند: حمامی، دلاک، زباله ای یا هیزم کش، تونبان و آبکش..."

 

6400 مدرسه و 16600 حمام در ری قرن سوم هجری

 

ژان شاردن نیز در حال گذر از کنار شهر ری، درباره حمام ها و مدارس این شهر مهم تمدن اسلامی می نویسد:

"تعریفات فوق العاده حیرت آوری که از ری می کنند، باور کردنی نیست. ولی با وجود این، مورد تصدیق تمام تاریخ نویسان است، به علاوه، عده ای نیز با مشاهدات عینی خود، آنها را تایید می کنند. در"علم معرفه البلدان ایرانی" آمده است که در دوره خلافت مهدی بالله ابومحمد دوانیقی که در سده نهم میلادی (قرن سوم هجری) می زیسته، بلده ری به نود و شش بخش و ناحیه قسمت می شده است و در هریک از بخش ها چهل و شش خیابان و در هر خیابانی چهارصد باب خانه باغچه و ده باب مسجد وجود داشته است.6400 باب مدرسه، 16600 باب گرمابه، 15000 مناره مسجد، 12000 آسیاب، 1700 رشته آب چشمه، 13000 باب کاروانسرا، آبادی این سواد اعظم را تشکیل می داده است..."

/ 0 نظر / 109 بازدید