قیصر! کجایی که غیرتت را بردند!!

شرح عکس : صحنه ای از فیلم قیصر که فرمان (برادر قیصر) که برای اعاده حیثیت خواهرش نزد برادران آب منگل رفته بود، توسط آنها چاقو می خورد و در حال مرگ فریاد می زند: قیصر، کجایی که دادشت رو کشتن...


سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر – 5

 

در یکی از صحنه های فیلم "مرد بدون سایه"، شخصیت اصلی فیلم که برای یک کار بازرگانی از طرف شرکت متبوعش در اسپانیا به سر می برد و از طرفی هم مورد سوء ظن همسرش قرار گرفته، در کنار دریا با یک زن اسپانیایی مواجه    می شود که اظهار می دارد عشقش به او خیانت کرده و به دنبال زن دیگری رفته است. در اینجا همان شخصیت اصلی فیلم او را نصیحت می کند که "به خواسته عشقت احترام بگذار! و به خودت ایمان داشته باش"!!

به نظر می آید این دو جمله می توانداساس محتوایی بسیاری از آثار جشنواره فیلم فجر امسال باشد،یعنی اغلب فیلم های جشنواره امسال علیرغم سردرگمی و پراکنده گویی در دو نقطه مشترک هستند: ی

کی از این نقاط این است که اغلب این آثار به مفهوم واقعی کلمه و از لحاظ استانداردهای سینمایی اساسا "فیلم" نیستند و دوم اینکه به روابط غیراخلاقی و نامشروع در خانواده ها بها می دهند. در واقع می توان گفت که این دسته از فیلمسازان به طور حیرت آوری همانقدر که از مفهوم فیلم و سینما دور شده اند، ولع عجیبی در پرداختن روابط به اصطلاح غیرافلاطونی میان زنان و مردان داستان های خود دارند و کنش گران این نوع روابط را درمثبت ترین جایگاه فیلم هایشان قرار می دهند:

مثلا در فیلم "درخونگاه" ، همه اعضای یک خانواده به نحوی بر سر پسر بازگشته از ژاپن خود کلاه گذاشته اند، از پدر و مادر و خواهر و شوهر خواهر و ... و در میانه این گردابی که آن خانواده بی مسئولیت برای پسر تدارک دیده اند، تنها نجات غریق یک "هرجایی" و فاحشه لوطی است!! در فیلم "روزهای نارنجی"، روابط نامعلومی در گذشته میان کاراکتر اصلی فیلم با مردی برقرار بوده که در چیدن پرتقال های باغات شمال رقیب او محسوب می شود. این موضوع در برخی دیالوگ ها رو می شود، از جمله سقط یک بچه و سوال رقیب زن از اینکه چرا بعد از آن با یک بچه تهرون ازدواج کرده!!

در فیلم "آشفتگی" که ادعای فیلم نوآر دارد و یکی از عناصر فیلم نوآر هم "زن اغواگر" به شمار می رود، شخصیت اصلی، هم عشق برادر مقتولش را غر زده و هم به همسر یا نامزد خود خیانت کرده، ضمن آنکه همان زن اغواگر هم به شوهر سابق یا امروزی خود خیانت می کند، هم به عشق به قتل رسیده اش و هم به عشق جدیدش!!!

در فیلم "جان دار"، پدر خانواده، ناغافل هوویی بر سر زن اولش آورده (به صورت قانونی یا غیر قانونی؟!) و حالا بر سر وجه المصالحه قرار دادن دخترش در یک گروکشی ناموسی، با همسر اولش درگیر است!!! در فیلم "معکوس"، بالاخره معلوم نمی شود که کاراکتر اصلی فیلم، فرزند کیست؟ پسر فردی که ظاهرا پدرش بوده یا فرزند مردی که بزرگش کرده و عشق اول مادرش ؟! در فیلم "مسخره باز "هم کاراکتر اصلی، یک بچه سرراهی است که مادرش در یک بحران روحی، رهایش کرده و حالا در رویای بازیگری در یک سلمانی کار می کند.

در فیلم "ناگهان درخت"، کاراکتر اصلی به زندان می رود و معلوم نمی شود زنش یا نامزدش یا عشقش (که ماهیت آن هم روشن نیست!) در مدت زندان وی، کجا به سر برده که حتی به مادرش نیز سر نزده، تا آنجا که در بخشی از فیلم به زبان می آید و به همان زن یا نامزد و یا دوست دخترش می گوید "چرا برای من باید همیشه مشخص باشد که کجا هستم ولی تو جواب نمی دهی که در این مدت کجا بوده ای"؟!!

در فیلم ایده اصلی" هم که بازار کلاهبرداری و شارلاتانیسم و کازینو بازی و قمار و عرق خوری داغ است دیگر تنها موضوعی که در این میان محلی از اعراب ندارد، روابط اخلاقی و مشروع است و اصلا معلوم نیست کی با کیست! آن هم در یکی از پروژه های ساخت و ساز این مملکت!!! مثل "پالتو شتری" که افراد، زن ها را از روی دست هم می زنند و یا در "حمال طلا" که حتی زن نیکوکار و رییس بنیاد خیریه هم برای مرد داستان، مرتب عشوه های شتری می آید!! یا در فیلم "قصر شیرین" که مثل سایر بخش های فیلم کل روابط مرد فیلم با زنش نامفهوم و زیر علامت سوال است تا جایی که برای یکی از همین بخش های نامفهوم سیلی محکمی نثار صاحب کار زنش می کند و با زنی دیگر که گویا مدتی است به عقد خود درآورده، می رود! (معلوم نیست اگر این اجبار عقد و ازدواج جزو مقررات ممیزی اداره نظارت و ارزشیابی نبود، چه به روز این سینما و شبه فیلم هایش می آمد!!)

در فیلم "بنفشه آفریقایی" نیز زنی با دو شوهر سابق و امروزش زندگی می کند و غیرت و تعصب شوهر امروزش را به سخره می گیرد. غیرت و تعصبی که در فیلم های دیگر نیز هربار به گونه ای به مضحکه گرفته می شود.

گویا پس از نزدیک به نیم قرن از فیلمی مانند "قیصر" که اساسش بر غیرت و تعصب قرار داشت که در داستانش دختری به دلیل هتک حرمت، خودکشی می کرد، برادر بزرگ برای مقابله جوانمردانه با این آبرو ریزی و حیثیت برباد رفته، به قتل می رسید و برادر کوچکتر به انتقام خون برادر و خواهرش برمی خاست، دیگر چنین واژه هایی که از عمق فرهنگ ایرانی/اسلامی می آید، در این سینما معنایی ندارد. همچنانکه سال گذشته در فیلمی به اسم "لاتاری" توسط داوران شبه روشنفکر و آوانگارد و البته مدیران جشنواره خشونت طلبی معنا گردید!! شاید از نظر آن داوران و مدیران، مردان فیلم های ما باید کاملا اخته شده باشند و معنای خیانت هم به "احترام به خواسته همسر" تغییر یابد!!

 

روز پنجم

 

حمال طلا

 

فیلمی که ظاهرا قرار است به فجایع اجتماعی و انسانی بالا و پایین رفتن قیمت های ارز و طلا در طول سال گذشته بپردازد اما نمی داند چه بگوید و چگونه بگوید! شاید همین ندانستن و نتوانستن یکی از مشکلات اغلب فیلمسازان ما باشد که نسبت به موضوعات فیلم هایشان، اساسا بی اطلاع بوده و تنها چیزهایی از طریق برخی کانال ها و شبکه ها و اطرافیان شنیده اند و بس! از همین روی یا نمی توانند حتی شمه ای از آن را بیان کنند یا به سوی توهمات و خیالات خود کشیده می شوند و یا اصلا اشتباهی گرفته شده اند! از همین روی اولین لطمه را تولیدشان و هزینه های بی زبان و سپس تماشاگر بی نوا می خورد!!

در فیلم "حمال طلا" نیز نیمی از فیلم در کثافت و فضولات انسانی غوطه می خورد تا مثلا قهرمان فیلم بتواند از درون این گنداب، طلایی استخراج کند و پولی به جیب بزند! نگاه کنید که کاشفان قاره نو و جویندگان طلا برای بدست آوردن این فلز گرانقیمت به میان کوه و دشت های سرسبز و رودخانه های پرآب می رفتند اما قهرمان فیلم ما باید به میانه فاضلاب برود!! حالا اگر در همین میانه هم چیزی پیدا می کرد، حرفی نبود اما ناگهان فیلمساز، نیمه اول فیلمش را دور ریخته و به تماشاگرش می گوید تا اینجای فیلم، سرکار تشریف داشتید. از اینجا قهرمانش آن استخر فضولات را رها کرده و به دنبال بالاکشیدن قیمت طلا و ارز، به خرید و فروش سکه (که چه عرض کنم حتی فیلمساز این فقره را هم نمی شناسد) روی می آورد و در همین مسیر به سرنوشت مهیبی دچار می شود!

فیلم با کشدار کردن صحنه ها و اضافه کردن راش های اوتی، به زور به 75 دقیقه می رسد و واقعا در حیرتم از این هیئت انتخاب و از آن جشنواره و آن سازمان سینمایی و ...

 

تیغ و ترمه

به نظرم قبل از بررسی فیلم "تیغ و ترمه"، بایستی یک گروه از جامعه شناسان جلساتی برگزار کنند که چگونه فیلمسازی از آثار ماندگار و به یاد ماندنی مانند "قصه های مجید" و "عینک" و "آلبوم تمبر" و "تار و پود" و "خواهران غریب" و حتی سریال "سرنخ" (که در مجموعه های معمایی پلیسی ، اثری نمونه ای بود) به ساخت پدیده ای به نام "تیغ و ترمه" روی می آورد! شاید چنین بررسی بتواند به کلیت سینما و فیلمسازان ما کمک کند و بتواند روزگار رقت بار این سینما را به گونه ای دقیق تر تحلیل نماید. چگونه ممکن است فیلمسازی که معماهای پیچیده انسانی را در قالب قصه های پلیسی به درون خانواده ها می برد، اینک در یک ماجرای دم دستی و نخ نما شده "پدر مرده و مادر گریزپا و عموی خائن"، یک "هملت" عاجز و ضعیف النفس بیرون بکشد که نهایت عکس العملش در برابر خیانت مادر و عمو و شوهر و ... سر در چاه مستراح کردن است! (گویی این سینما چه در استخراج طلا و چه در انتقام هملتی، انس بسیاری با توالت و چاه فاضلاب پیدا کرده است!)

و حالا در این میانه شوهر هم ابلهانه به گل درشت ترین صورت خیانت می کند و هملت خنگ ماجرای "تیغ و ترمه" به دنبال کشف معماها و سوالات احمقانه ای است که پاسخ آنها حتی برای تماشاگر غیرحرفه ای سینما هم از اواسط فیلم روشن است!

/ 0 نظر / 111 بازدید