وقتی که اروپاییان می گفتند دنیا روی شاخ گاو می چرخد

آنچه در تصویر بالا مشاهده می کنید شمایی است از یک رصدخانه و تلاش دانشمندان اسلامی برای رصد ستارگان و منظومه های ستاره ای مربوط به قرن دهم میلادی یا قرن چهارم هجری که اوج فعالیت های علمی در دوران تمدن اسلامی به شمار آمده است. ملاحظه می کنید که تقریبا همه دانشمندانی که در تصویر در حال انجام کارهای مختلف علمی دیده می شوند، همچنانکه قبلا هم درباره پوشش اهل علم و فضلا و دانشمندان سخن گفته شد، عبا و عمامه (لباس روحانیون) را پوشیده اند.

لازم به ذکر است محبوبترین علمی که در آن زمان میان مسلمانان و در اغلب سرزمین های اسلامی رایج بود، علم هیئت و نجوم بود. از آنجا که مسلمانان برای برخی از ضروری ترین مسائل دینی نیاز به این علم داشتند، مثلا برای تعیین زمان دقیق طلوع و غروب آفتاب، برای وقت نماز یا شناخت زمان دقیق رویت ماه رمضان، برای روزه گرفتن ویا تعیین دقیق روز عید فطر جهت باز کردن این روزه و همچنین برای جهت یابی قبله در تمام نقاط زمین و ... همه و همه نیاز به احاطه بر علم هیئت و نجوم داشت. در این باره "ژان شاردن" تعابیر جالبی دارد. مسلمانان قرن ها پیش از اروپاییان، به کروی بودن زمین و جاذبه آن و همچنین گردیدنش به دور خورشید پی برده و این کشفیات را در کتب خود به ثبت رسانده بودند.

اما اروپاییان تا رنسانس در مقابل علومی که در تمدن اسلامی و توسط مسلمانان کشف و طرح شده بود، مقاومت کرده و ایستادند و پس از رنسانس نیز وقتی قرار شد نهضت به اصطلاح علمی به راه بیندازند از همان کشفیات مسلمین بهره گرفتند ولی بدون آنکه کوچکترین اسم یا نام و نشانی از مسلمانان ببرند. آنها بی محابا به تحریف تاریخ پرداختند و به گونه غیر منصفانه هر آنچه از مسلمانان بدست آورده بودند را به نام خود معرفی کرده و از کوشش ها و تلاش های علمی خویش به شمار آوردند.

پروفسور یوسف خلج اوغلو (مشاور عالی ریاست دانشگاه غازی) که 15 سال ریاست بنیاد تاریخ در ترکیه را برعهده داشته، در این باره می گوید:

"... هنگامی که دانشمندان مسلمان، گرد بودن زمین و مختصات جغرافیایی کره زمین را کشف کرده بودند، جهان مسیحیت و اروپا هنوز به صاف بودن زمین اعتقاد داشت و ادعا می کرد زلزله برای اینکه دنیا بر روی شاخ گاو نر قرار دارد، ایجاد می شود. به همین دلیل نیز هنگامی که گالیله، ادعا می کند که دنیا گرد است و زمین می چرخد کلیسا او را به کفرگویی محکوم کرده و در دادگاه تفتیش عقاید محاکمه می کنند... در این دوره جهان اسلام به اوج یا عصر طلایی خود می رسید...

به دنبال این محبوبیت علم نجوم در میان مسلمانان و در جهت گسترش آن، نخستین رصد خانه های عظیم نیز در همان دوران برپا شد که بقایایی از نمونه هایش هنوز در شهرهایی مانند مراغه یا سمرقند قابل مشاهده است. پروفسور دکتر اكمل الدين احسان اوغلو (دبیرکل سازمان همکاریهای کنفرانس اسلامی و موسس گروه تاریخ علم در دانشگاه استانبول) درباره برپایی اینگونه رصدخانه ها در قرون مختلف تاریخ تمدن اسلامی می گوید:

"...آنگونه که تصور می شود، پیشرفت علم در جهان اسلام به مدت کوتاه 6-5 سده نخست هجری که آن را«عصر طلایی» می گویند، محدود نمی شود. این روند پس از عصر عباسی ها، در دوره سلجوقیها، دوره ایلخانان در مراغه و دوره تیموریان در سمرقند ادامه داشته و شاهکارهایی بسیار پدید آمده است. در این دوره ها رصدخانه های عظیمی ساخته شده و ستاره شناسان بزرگی پرورش داده شده اند. در ریاضی، نجوم، شیمی، فیزیک و پزشکی نیز کشفهای بزرگی صورت گرفته است."

پرفسور زیگرید هونکه درکتاب"خورشید الله برفراز مغرب زمین"نیز درباره برپایی این رصدخانه ها می نویسد:

"... رصدخانه ها ساختند که معروفترین آنها... رصدخانه خلفای فاطمی العزیز و الحاکم در قاهره و بعدها رصدخانه عضدالدوله بازهم در بغداد که در وسط باغ قصر خود ساخته بود، رصدخانه ملکشاه سلجوقی در نیشابور واقع در مشرق ایران و رصدخانه هلاکوخان مغول در مراغه در مغرب ایران و رصدخانه شاهزاده الغ بیک در سمرقند بودند... چهارصد هزار جلد کتاب که از کتابخانه های بغداد و سوریه و بین النحرین ربوده شده بود، در کتابخانه رصدخانه مراغه جمع آوری کردند و دانشمندان نامی را از اسپانیا (که آن زمان جزو کشورهای اسلامی بود)و دمشق و تفلیس و موصل به مراغه خواندند تا تحت رهبری خواجه نصیرالدین طوسی هرچه سریع تر جدول جدید نجومی را تهیه کند ..."

 

زمانی که پسر خواجه نصیرالدین پیشکار رصدخانه مراغه بود، شخصی آن رصدخانه را از داخل با تعجب فراوان دیده و آن را چنین تعریف کرد:

"...دستگاههای زیادی برای مشاهده ستارگان و از جمله آنها، ذات الحلق مرکب از پنج دایره فلزی از جنس مس وجود داشت که حلقه اول نصف النهار محسوب می شد و از پایین به زمین نصب شده بود و حلقه دومی خط استوا و حلقه سوم نشانه مسیر خورشید یا سمت الشمس و حلقه چهارم درجه عرض و حلقه پنجم تعیین کننده بودند. اضافه برآن، من دائره السماوات را دیدم که بوسیله آن میزان زاویه و مسیر یک ستاره نسبت به نصف النهار تعیین می گردد "

/ 0 نظر / 72 بازدید