شروع واقعی رنسانس در تمدن اسلامی


جرج سارتن معروف به پدر تاریخ علم از قول "پره ریبرا دو پاربخا" (مورخ و مترجم اسپانیایی) در کتاب "مقدمه ای بر تاریخ علم" خود می نویسد که نظامیه بغداد سرمشق همه کالج های بعدی در شرق و غرب عالم بود. از طرف دیگر در برخی منابع علمی غربی آمده که دانشگاههای معتبری مانند "بولونیا" و "پادوا" در ایتالیا و کمبریج و آکسفورد در انگلیس که در ابتدا مراکز آموزش کلیسایی بودند، از ساختار مدارس علمیه اسلامی مانند نظامیه های بغداد کپی برداری شدند.

این در حالی است که مدارس عالی شیعی مانند مدرسه معروف عضدیه در بغداد تقریبا یک قرن پیش از نظامیه ها تاسیس شدند. این گونه سلسله مدارس فلسفی شیعه تحت عنوان "دارالعلم" شکل گرفت و عده ای از متکلمان توانای امامیه پای به عرصه تعقل و تفکر کلامی و فلسفی گذاردند. علوم قرآنی، علوم حدیث، دانش فلسفه و کلام، دانش نجوم، دانش پزشکی، دانش تاریخ و جغرافی و ...از جمله علومی بود که در همین دارالعلم ها رونق یافت و آثار برجسته ای به تاریخ علم ارائه نمود.

حوزه علمیه بغداد یکی از حوزه های غنی شیعه در علوم مختلف بود که از زمان حضرت امام موسی کاظم (علیه السلام) به دلیل حضور خود حضرت در بغداد، بوجود آمد و در زمان حضور حضرت امام جواد (علیه السلام) و انتقال اجباری حضرت امام هادی (علیه السلام) به سامرا، در ۱۲۴ کیلومتری شمال بغداد و سپس اقامت حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) در همین شهر و آن‌گاه فعالیت همه نوّاب اربعه حضرت حجت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در بغداد، این حوزه همچنان فعالیت قابل ملاحظه ای دارد.

این حوزه علاوه بر علوم اسلامی در علوم شیمی، فیزیک، نجوم، پزشکی و دارو سازی نیز دانشمندانی را به خود دید و از آنها بهره جست. با ظهور عالمان تأثیرگذاری مثل ابن جنید، شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی حوزه بغداد به اوج شکوفایی خود رسید.ظهور این دانشمندان برجسته و پرورش شاگردان فراوان شایسته به دست آن‌ها در حوزه بغداد، خود از مقتضیات زمانه این دانشمندان بوده است."حسن بن محمد بن عاصم محدث قمی " از جمله ستاره شناسان حوزه علمیه بغداد تالیفاتی در علم نجوم دارد و محمد بن زکریای رازی در پزشکی به چنان مقام رفیعی نایل آمده بود که عضد الدوله دیلمی ریاست بیمارستان عضدی را به وی سپرده بود.

ابن اعلم بغدادی (از منجمان برجسته)، ابن مبشر، بوعلی بن مسکویه، بدیع اسطرلابی ، جعفر قطاع ،کندی و سید رضی از دیگر علماء و دانشمندان حوزه بغداد بودند، که این حوزه شیعی را به رونق و شکوفایی رساندند.

پیشرفت علوم ادبی هم در حوزه بغداد، شگفت آور بود. علومی که هم در سطح مقدماتی و هم در سطح عالی، تدریس می‌شد. از قدیمی‌ترین عالمان و ادیبان شیعی در بغداد باید به "ابویوسف یعقوب بن اسحاق" معروف به "ابن سکّیت" از اصحاب  حضرات امام جواد و امام هادی(علیهم السلام)  اشاره کرد که در لغت و صرف و نحو و بدیع کتاب‌هایی تألیف کرد، از جمله: اصلاح المنطق، کتاب الالفاظ، کتاب الاضداد، کتاب المذکر و المؤنث.

علاوه بر "ابن سکّیت"، اشخاص دیگری چون "علی بن عبداللّه بن وصیف" معروف به "ناشیء الاصغر" ،متکلم و شاعر مشهور اهل بیت،" ابوعبیداللّه محمد بن عمران مرزبانی"، ادیب مشهور شیعه  و "مهیار دیلمی"، شاعر خلاق شیعی و شاگرد "سید رضی" در شعر و ادب را می توان ذکر کرد اما بزرگ‌ترین ادیب و شاعر شیعه در بغداد که برخی او را بزرگ‌ترین شاعر قریش خوانده‌اند، "شریف رضی" از علمای حوزه بغداد بوده است.

 

اینچنین و در قلب قرون میانی و حتی پیش از آن، تمدنی از علم و هنر و اندیشه و تفکر در شرق اسلامی برپا شد. تمدنی بسیار متفاوت با آنچه در اروپا بود و یا پس از آن شکل گرفت. تمدنی مملو از علم و هنر و عالم و هنرمند و فرهیخته و ...


پرفسور جرج سالیبا (استاد مرکز اسلامی و عربی دانشگاه کلمبیا) درباره رقابت علمی شدید در آن تمدن می گوید:

"... پس در آن زمان هر دانشمندی برای بدست آوردن یک شغل، در واقع همیشه در رقابت بود و این رقابت همیشه بین خودشان ادامه داشت، درست به همان صورتی که امروز در دنیای مدرن این جنگ و پیکار بین مقامات اداری و مقامات آکادمیک وجود دارد. متفکران مسلمان برخلاف همتایان مسیحی خود بین ایمانشان و قوانین طبیعت هیچ تناقضی احساس نمی کردند ...دوران رنسانس، شروع خود را در بغداد به چشم می دید..."


دکتر پاملا فورد (کارشناس تاریخ تمدن) در نمایشگاه آینه سلامتی ( پوشش دارویی در دوران طلایی اسلام) در کالج سلطنتی فیزیک به تاریخ 13 مه سال 2013 نیز تصویری مشابه از بغداد روزگار تمدن اسلامی ارائه می دهد. تصویری که با تصاویر تحریف شده مراکز رسانه ای غرب متفاوت است:

"در دوران طلایی اسلام، بغداد مرکز فرهنگی و یادگیری علم و پژوهش بود و از اقصی نقاط خاورمیانه و گاه اروپا دانشمندان به این شهر می آمدند. نهضت ترجمه در دوران طلایی اسلام بخش بسیار مهمی را در گردش اطلاعات پزشکی بین فرهنگ ها و کشورها ایفا می کرد. علم پزشکی در حین این گردش سیر تکاملی را طی کرد و پیشرفته تر شد. علوم فلسفی یونانی که تا قرن پنجم میلادی توسط امپراتوری روم شرقی زنده نگه داشته شده بود در نهضت ترجمه و در دوران اسلام به عربی ترجمه شدند. این ترجمه های عربی پس از سقوط حکومت مسلمانان در اسپانیا به دست اروپاییان افتاد و به لاتین ترجمه شدند. این باعث شد تا این علوم از بین نروند و احیاء شوند.یکی از اصولی که در اسلام برآن تاکید شده، پژوهش و کند و کاو در زمینه علمی است، تحمل سیاسی و فرهنگی حکومت های اسلامی باعث شد تا اهمیت این اصل بیشتر مشخص بشود و از طریق آن پیشرفت های علمی چشمگیری بوجود بیاید."

/ 0 نظر / 83 بازدید