برپایی کتابخانه ها؛ عمل مومنین به دستور قرآن کریم

"اقرا باسم ربک الذی الخلق". با این کلام که پیامبر و بشریت را به خواندن به نام خالق هستی فرا می خواند، نزول کلام وحی به سوی آخرین رسول الهی آغاز شد وبا قسم به قلم ادامه یافت.خداوند با کلام با بشر سخن گفت و معجزه آخرین نبی اش، یک کتاب بود. از همین روی خواندن و نوشتن و علم و دانش در اسلام از همان آغاز جایگاه بنیادی و محوری داشته است. نخستین یاران پیامبر خاتم کاتبان وحی بودند و اولین کلمات و عبارات و جملات کتاب آسمانی اش را برروی پوست کتابت کردند. اما پوست، محمل مناسبی برای نوشتن و ثبت آیه های الهی نبود. به همین جهت خیلی زود کاغذ که توسط چینی ها ابداع شده بود، به سرزمین های اسلامی رسید و در قرن دوم هجری کارگاهها و کارخانه های کاغذ سازی مختلفی در سرزمین های اسلامی تاسیس شد.

به دنبال آن کتابخانه و کتابداری از مهمترین مظاهر تمدن اسلامی به شمار آمد. مسلمانان در هرکجا که پا گذاردند، کتابخانه بنا کردند. در سرزمین های اسلامی در هرکجا که مسجدی برپا شد، مرکز عبادتی بوجود آمد و مدرسه ای بنا شد، در کنارش کتابخانه وجود داشت. کتابخانه هایی با صدها هزار و یا میلیون ها جلد کتاب.

معروف است وقتی مسلمانان به اسپانیا و کوردوبا رفتند، کتابخانه ای با 400 هزار جلد کتاب بنا کردند. این درحالی است که به نوشته مورخین مانند "آدام متز" در آن زمان در کل اروپا 200 یا 300 جلد کتاب بیشتر وجود نداشت. این واقعیت درست برخلاف آن روایت مجعولی است که درباره کتابسوزی مسلمانان جاری و ساری است.کتابخانه یکی از مظاهر تمدن اسلامی بوده که بوسیله آن، نشر و بسط علم صورت می گرفته و در هرکجا که مسلمانان حضور داشتند، کتابخانه و کتاب و کتابداری هم وجود داشته است.

اندرو گراهام دیکسون ( منتقد و مورخ هنری و کارشناس شبکه تلویزیونی BBC) دراین باره می گوید:

"... مسلمانان به پرورش ذهن اهمیت بسیاری می دادند. خواندن کتاب آنقدر نزد آنان باارزش بود که نگارش را تبدیل به شکلی از هنر تزیینی کردند. قرآن مومنین را به یادگیری توصیه می کرد و می گفت این کار انسان را به خدا نزدیکتر می کند و مسلمانان این دستور را به گوش گرفتند. کوردوبا پر از کتابخانه بود و معروف بود که یکی از این کتابخانه ها بیش از 400 هزار جلد کتاب دارد یعنی 10 برابر کل کتابخانه های باقی اروپا برروی هم... "[1]

 

دوران حکومت آل بویه، دوران رونق کتابخانه هاست. در واقع قرن چهارم هجری، کتابخانه سازی به عنوان یک گرایش مهم نه تنها در میان عالمان و دانشمندان بلکه توسط امیران و وزیران رایج شد. از جمله مراکزی که همواره در کنار مساجد جامع قرار داشته، کتابخانه ها بوده که از همان دوران صدر اسلام و شکل گیری تمدن اسلامی وجود داشته به خصوص در دوران آل بویه و زمان صفویه بسیار نضج گرفت.


/ 0 نظر / 163 بازدید