مستغاثی دات کام

 
لگد کوب کردن خاک میهن در "اشغال"
نویسنده : سعید مستغاثی - ساعت ۱۱:۳٧ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٥ امرداد ۱۳٩٠
 

 

روز تهاجم

 

 

"روز تهاجم" عنوان قسمت پانزدهم از مجموعه مستند "اشغال" است که ساعات 45/12 و 35/22 چهارشنبه و پنجشنبه 5 و 6 مردادماه از شبکه خبر پخش می شود. در این قسمت به ورود ارتش های بیگانه به خاک ایران در روزهای جنگ جهانی دوم پرداخته می شود.

روز بیست و هشت تیر ماه 1320 بولارد وزیر مختار انگلیس و اسمیرنوف سفیر شوروی تذکاریه مشترک به دولت ایران تسلیم نمودند و از حضور اتباع آلمانی در ایران ابراز نگرانی کردند. همزمان با تسلیم این تذکاریه سفیر ایران در مسکو و وزیر مختار ایران در لندن را به وزارت امور خارجه آن کشورها  احضار و تأکید کردند که اتباع آلمانی مقیم ایران هر چه زودتر باید اخراج شوند. دولت ایران به تذکاریه دولتین پاسخ داد و متذکر شد رفتار اتباع بیگانه در ایران تحت مراقبت کامل است و هیچ گونه اقدامی از طرف آنها علیه همسایگان ما انجام نخواهد گرفت. ولی دولت انگلستان در قبال این گفت و گوها به ژنرال ویول فرماندهی نظامی هندوستان دستور داد برای حمله به ایران نیروهای نظامی خود را به عراق منتقل کند و او نیز ظرف یک هفته برنامه کار خود را انجام داد و لشکر نهم هندی را برای تجاوز به ایران، به بصره گسیل نمود.

هجوم متفقین به مرزهای ایران در ساعت 4 بامداد روز سوم شهریور 1320 آغاز شد. ارتش صد و بیست هزار نفری ایران که با میلیاردها ریال هزینه از مالیات بیوه زن، دهقان زحمتکش، کارگران و کارمندان تأمین شده بود، ظرف 6 روز چون گلوله برفی ناگهان ذوب شد و از بین رفت و به دنبال آن فرمانده کل قوای خود یعنی رضا خان را به اسارت و تبعید به جزیره موریس فرستاد. ارتشی که فقط برای سرکوبی مردم و عشایر و زحمتکشان به وجود آمده بود، سه روز نتوانست حالت دفاعی به خود بگیرد، یا عقب نشینی کرد یا فرار.

قوای نظامی انگلیس که برای حمله به ایران با نیروی کمتری مواجه می‌شدند و به حساب آنها احتمالاً سی هزار سرباز مسلح ایران در مسیر آنها قرار می‌گرفت از این ‌رو برای برخورد با قوای ایران 19 هزار سرباز و پنجاه تانک سبک کافی به نظر می رسید. انگلیسیها معتقد بودند چون نیروهای آنها تعلیم گرفته و مانور دیده بودند لذا در جنگ چابکی داشتند و هر کدام می‌توانستند در مقابل چند سرباز ایرانی استقامت کنند و تحقیقاً این تاکتیک نظامی آنها صحیح و حساب شده بود. به این ترتیب طبعاً برتری دشمن چه از لحاظ نفرات و سلاحهای متعدد و آمادگی، فرصت مطالعه را از فرماندهان ایرانی سلب کرد، به طوری که بعضی امرا و فرماندهان آنچنان دستپاچه و حیران شده بودند که فقط فکر جان خود و خانوادشان بودند.

سرانجام در 3 شهریور 1320 قوای انگلیس از جنوب و قوای روس از شمال و غرب ایران را مورد تجاوز قرار دادند به طوری که در چند ساعت نیروی دریایی ایران منهدم شد و شمال ایران نیز توسط روسها به تصرف درآمد، شهرهای تبریز، رضائیه، اردبیل و غیره بمباران‌ و تصرف شدند.

در این قسمت از مجموعه مستند "اشغال" برای اولین بار صحنه های بمباران ناوهای ایران توسط هواپیماهای انگلیسی در شهریور 1320 نمایش داده می شود و برخی از بازماندگان آن جنگ که بعضا از جمله افسران و یا سربازان ارتش رضاخان بودند ، خاطرات خویش را از در هم ریختگی ارتش به اصطلاح نوین رضا میرپنج تعریف می نمایند.

ورود ارتش های متفقین با توزیع اعلامیه هایی برفراز شهرهای ایران صورت پذیرفت که این صحنه ها به صورت نمایشی در قسمت " روزتهاجم" نشان داده می شوند. همچنین اسنادی از گزارشات هجوم ارتش های  روس و انگلیس به شهرهای مرزی ایران و بمباران مردم بی دفاع برای نخستین بار درمقابل دوربین تلویزیون قرار می گیرد. تصاویر و فیلم های منحصر به فرد از آن روزهای غم انگیز از جمله دیگر بخش های "روزتهاجم"  است .

مجموعه خاطراتی که از بازماندگان جنگ توسط محمد رضا محتشم در کتابی به نام "رنج ایرانی در جنگ جهانی" گردآوری شده (و توسط راویان برنامه روایت می شود) از دیگر منابعی است که در این مجموعه مستند مورد استفاده قرار گرفته است.

مجموعه مستند "اشغال"  در 26 قسمت توسط سعید مستغاثی نوشته و کارگردانی شده و رضا جعفریان آن را برای گروه سیاسی شبکه خبر تهیه کرده است.