مستغاثی دات کام

 
لیست مرگ برای 9 میلیون نفر در "اشغال"
نویسنده : سعید مستغاثی - ساعت ٧:۳٩ ‎ب.ظ روز شنبه ۱ امرداد ۱۳٩٠
 

 

آمار تکان دهنده

 

"آمار تکان دهنده" عنوان سیزدهمین قسمت از مجموعه مستند "اشغال" است که ساعات 45/12 و 35/22 شنبه و یکشنبه 1 و 2 مردادماه از شبکه خبر پخش می شود. در این قسمت با ارائه اسناد و آمارهای مستند ، قتل عام 10 میلیون ایرانی در طی قحطی بزرگ جنگ جهانی اول توسط نیروهای ارتش بریتانیا اثبات می شود.

مقایسه جمعیت ایران بین سالهای 1914 و 1919 حاکی از آن است که حدود ده میلیون نفر طی این سالها به علت قحطی و بیماری جان خود را از دست دادند. برخلاف ادعای برخی نویسندگانِ قبل از جنگ جهانی اولِ روسیه که جمعیت ایران را فقط ده میلیون نفر اعلام کرده اند(ادعایی که برخی از نشریات انگلیسی در دهه های 60 و 70 تکرار کرده اند)جمعیت واقعی ایران حداقل  نزدیک به بیست میلیون نفر بوده است و در سال 1919 این رقم به یازده میلیون رسید. چهل سال طول کشید تا ایران در سال 1956 به جمعیت سال 1914 رسید.

 قحطی سالهای 1917-1919 به یقین بزرگترین فاجعه تاریخ ایران و شاید فجیع ترین  نسل کشی قرن بیستم بوده است.

 جمعیت ایران درسال 1914

 برای مقامات آمریکایی مقیم ایران در سالهای پیش از جنگ جهانی اول ٬ تلاش زیرکانه روسها و انگلیسی ها برای کم تخمین زدن و اندک جلوه دادن جمعیت ایران کاملاً ملموس است . دبلیو. مورگان شوستر مدیرکل آمریکایی مالیه ایران در خصوص جمعیت ایران در اوایل قرن بیستم چنین می گوید:

 "...در مورد جمعیت ایران به نحو عجیبی آمار نادرست ارائه میدهند: آمار به اصطلاح سرشماری شصت سال پیش ظاهراً پایه ارقام پایینی است که در برخی از کتاب ها ارائه می شود و خارجیان آن را می پسندند. درست است که پس از آن هیچ سرشماری صورت نگرفته است ٬ اما اروپاییانی که با اوضاع آشنا هستند کل جمعیت را بین13000000تا 15000000   برآورد می کنند. جمعیت تهران طی چهل سال گذشته از 100000 به 350000 افزایش یافته است..."

کشیش راسل ( از مورخین برجسته روس) طی گزارشی در خصوص مناسبات ایران وروس به تاریخ 11 مارس 1914 می نویسد: ” ایران به بزرگی استرالیا ٬ آلمان و فرانسه با جمعیتی حدود 20000000 نفر است.“

راسل در گزارش مورخ 14 ژوئن 1914 ، حجم عظیم آراءِ در انتخابات مجلس ایران را مورد بررسی قرار می دهد  و به "اهمیت مبارزه انقلابی 20 میلیون آریایی در ایران اشاره میکند.“ همانطور که ذیلاً خواهیم دید آمار 20 میلیونی راسل با حجم جمعیت شهری ایران و نسبت پایین جمعیت ساکن در نواحی شهری تأیید می شود. در حقیقت  به نظر می رسد رقم 20 میلیون بسیار محافظه کارانه و دست پایین است. به سادگی میتوان گفت جمعیت شهری ایران در سال 1914 حداقل  دومیلیون ونیم بوده است. طبق یک بررسی معاصر ٬ لااقل دوازده درصد جمعیت در نواحی شهری زندگی میکردند. نتیجتاً جمعیت ایران در سال 1914 حداقل 21 میلیون نفر بوده است که با آمار راسل همخوانی دارد. از این رو ٬ اظهارات راسل مبنی بر آنکه جمعیت ایران در سال 1914 بیست میلیون بوده ٬ معتبر است.

اگر جمعیت ایران در سال1914 ، 20 میلیون بوده باشد ، ٬ با میزان عادی رشد جمعیت در سال 1919 به 21 میلیون نفر می رسیده  از آمار سال بعد چنین برمی آید که افراد بسیاری طی جنگ جهانی اول نابود شدند. جمعیت ایران در سال 1920 توسط کالدول و سایکس ده میلیون نفر برآورد شده است.

 یکی دیگر از پیامدهای قحطی ٬ کاهش جمعیت تهران است. در سال  1917 جمعیت  تهران ٬ بر اساس تعداد آراء در تهران حداقل 400,000 نفر بود. در سال 1924 رابرت دبلیو ٬ ایمبری ٬ نایب کنسول آمریکا جمعیت تهران را150 هزار نفر برآورد کرد. از ارقام موجود با اطمینان میتوان گفت که جمعیت ایران در سال 1919 یازده میلیون بوده است. یعنی حداقل ده میلیون در کام مرگ فرو رفتند و تخمین ضمنی موری از 6 - 7 میلیون تلفات قحطی کم نمایی است.

قحطی ایران در سالهای 1917 - 1919 یکی از بزرگترین قحطی های تاریخ بود و بدون تردید بزرگترین فاجعه ای است که ایران به آن مبتلا شده است . تاریخ نمی تواند بدون آگاهی از این قحطی ٬ از سالهای بعد ایران شناخت صحیحی داشته باشد. یافتن موارد مشابه آن در تاریخ دشوار است. تنها یک چیز بسیار روشن است. ایران بیچاره ” بیطرف “ بزرگترین قربانی جنگ بزرگ بود. هیچیک از دو طرف متخاصم ٬ خواه به صورت نسبی و خواه مطلق ٬ تلفاتی با این وسعت متحمل نشدند.

این برای نخستین بار است که در یک برنامه تلویزیونی ، واقعه مهم و تاثیر گذار قحطی بزرک سالهای جنگ جهانی اول در ایران با اسناد و مدارم معتبر بازخوانی شده و متن و حاشیه آن مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.

مجموعه مستند "اشغال" در 26 قسمت توسط سعید مستغاثی نوشته و کارگردانی شده و رضا جعفریان آن را برای گروه سیاسی شبکه خبر تهیه کرده است.