مستغاثی دات کام

 
جشن منتقدان ، 10 تیرماه ، تالار وحدت
نویسنده : سعید مستغاثی - ساعت ۱:٠٢ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٩ تیر ۱۳۸٧
 

 

 

روزی روزگاری انجمن منتقدان...

 

 


یکی از روزهای جشنواره سیزدهم فیلم فجر(بهمن 1373) بود که عده ای از منتقدان و نویسندگان سینمایی طوماری امضاء کردند که در آن تشکیل انجمنی را برای صنف خود خواستار شده بودند و بهار 1374 گروهی از همین افراد طی جلسه ای ، 5 نفر را به عنوان هیئت موسس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی برگزیدند تا پیش نویس اساسنامه انجمن را تدوین نمایند  . این دومین باری بود که قرار بر برپایی انجمنی برای منتقدان و نویسندگان سینمایی گذاشته می شد ؛ بار اول بهمن 1367 بود که عده ای از منتقدان قدیمی گرد هم آمدند و انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی را شکل بخشیدند و حتی برای تعیین بهترین های جشنواره هفتم فیلم فجر مراسمی برگزار کرده و جوایزی هم اهداء نمودند ولی عمر آن انجمن به دلائل فراوان ، حوالی تاسیسش به پایان رسید و تداوم نیافت .
به هرحال نخستین شورای مرکزی انجمن نو پای منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران در تاریخ 8 خرداد 1374 رسمیت یافت  و البته نگارنده هم از نخستین افرادی بود که بنا به فراخوان شورای مرکزی فوق از مجموعه منتقدان فعال در مطبوعات کشور ، به انجمن پیوستم. شاید در آن زمان برخی آنهایی که اینک به عنوان عضو انجمن منتقدان حضور دارند ، حتی در حیطه مخاطب حرفه ای مطبوعات سینمایی نیز فعال نبودند.
اما آنجه باعث گردید انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی از آن جمع محدود اولیه به شکل و شمایل امروز برسد ، حکایت فراز و نشیب های متعدد و پیچ و خم های مختلفی است که شاید حدیث همان هفتاد من کاغذ شود! اما سوالاتی همواره در مقابل اعضای قدیمی انجمن از جمله نگارنده وجود داشته و دارد که انجمن منتقدان در درجه اول  به عنوان یک انجمن صنفی در طول 14 سال فعالیت ، تا چه حد به وظایف خویش در برابر اعضایش عمل نموده است. خصوصا که اینک قرار است در آستانه چهاردهمین سال فعالیت خود ، جشن مفصلی هم برگزار نماید.

شاید سوال یاد شده از آن جهت ، اهمیت مضاعفی یابد که در ماده 8 اساسنامه انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی از مهمترین اهداف و به عنوان نخستین اصل آن : " دفاع و تثبیت حقوقی صنفی ، حرفه ای ، فرهنگی اعضا " ذکر گردیده و در مواد بعدی بر " فعالیت به منظور فراهم کردن امکانات رفاهی ، جبران خسارات ناشی از بیکاری و حوادث بیماری و تلاش در جهت گسترش زمینه فعالیت حرفه ای و تامین شرایط و امکانات تداوم کار برای اعضا " تاکید شده است .

سوال اینجاست که درطول این 14 سال،انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی تا چه اندازه از حقوق صنفی و حرفه ای اعضایش دفاع نموده و برایشان امکانات رفاهی فراهم آورده و برای جبران خسارات ناشی از بیکاری و حوادث بیماری و گسترش زمینه های فعالیت حرفه ای و تامین شرایط و امکانات تداوم کار آنها ، تلاش به خرج داده است؟

اگر بخواهیم خیلی انصاف به خرج دهیم ، با کمال تاسف پاسخ سوال فوق چندان دلگرم کننده نیست.

در واقع می توان گفت در طول حیات 14 ساله این انجمن ، در شورای مرکزی آن ،کمتر دعوای حقوقی و صنفی مربوط به منتقد و یا نویسنده ای علیه مدیر مسئول یا صاحب امتیاز نشریه اش   ، مطرح گردیده  است .در حالی که همه آنهایی که در طول این 14 سال در مطبوعات سینمایی قلم زده اند ، مطلعند در طی این سالها ، فضای بسیاری از نشریات سینمایی  مشحون از دعواها و اختلافات حقوقی بوده و چه نویسنده ها و منتقدانی که بخاطر اجحافات مالی مدیر مسئولان نشریه شان ، کوله بارقلم و نوشتار  بر دوش گرفته و از این مجله به آن نشریه کشاندند و البته هر کجا که می رفتند آسمان مطبوعات سینمایی همین رنگ خاکستری به قول یکی از سردبیران معروف " استثمار عملی نویسنده ها" بود و چه نویسنده و منتقدانی که قلم خویش به دیوار آویختند و عطای نقد و نوشتار سینمایی را به لقایش بخشیدند و به مشاغل دیگر روی آوردند ( یا مثل منتقد آرام و سر به زیری که حقش از سوی همین دار و دسته کارفرمایان نشریات آنهم از نوع مدعی طرفداری  حقوق خلق! لگد مال شده بود و نتوانست تا آن حد حقارت را تحمل کند و خودکشی کرد) و یا اگر ماندند ...
بگذریم ، اینچنین بود که انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی به عنوان تنها مرجع صنفی اهالی مطبوعات سینمایی از همان ابتدای تشکیل، کمتر مجال پرداختن به مهمترین وظیفه و هدف خود یعنی دفاع از حقوق صنفی اعضایش را پیدا کرد .

شاید یکی از دلائل این قصور و مسامحه این بود که در ترکیب 7 نفره نخستین شورای مرکزی آن ، 5 نفر صاحب امتیاز و مدیر مسئول و سردبیر مهمترین نشریات سینمایی کشور حضور داشتند ! و این نقض غرض در شوراهای مرکزی بعد هم تا حدودی تداوم یافت.
واقعا چگونه یک مدیر مسئول یا صاحب امتیاز نشریه ای که در مقابل نویسندگان و منتقدان آن نشریه حکم کارفرما دارد ، در دعواهای حقوقیصنفی( که در واقع یک طرف دعوی قرار دارد و طرف دیگر همان منتقد و نویسنده ای که در حکم کارمند و کارگر اوست) می تواند مخالف منافع صنفی خویش ، جانب نویسنده و منتقد را بگیرد؟ چگونه انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی به عنوان تنها ملجاء صنفی که باید به دادخواهی و حقوق اعضایش(بنابرآنچه درماده 8 اساسنامه انجمن آمده)رسیدگی کند و حق آنها را از کارفرمایشان یعنی مدیران مسئول و صاحب امتیاز نشریات بستاند،با یک شورای مرکزی که همان مدیران مسئول و صاحبان امتیاز ، اکثریت آن را به اشغال خود درآورده اند بر چنین امری توفیق حاصل می نماید ؟! آیا آن صاحبان کار در نشریات ، اینگونه دعواها را به سود خود نمی چرخانند ؟ آیا چنین شورای مرکزی بیشتر شایسته انجمنی متعلق به مدیران مسئول و صاحبان امتیاز  نیست؟
شاید از همین رو بود که جماعت منتقد و نویسنده سینمایی در امور صنفی اش چندان رغبتی  نشان نمی داد  و حتی برای حضور در یک تجمع ساده (یعنی همان مجمع عمومی )علاقه ای نداشت. آن گونه که وقتی در انتخابات اخیر انجمن برای نخستین بار در طول تاریخ آن ، در نوبت دوم فراخوان ، مجمع عمومی نه تنها به حد نصاب تشکیل رسید بلکه نعداد حاضران بسیار از حد انتظارات هم بالاتر رفت ، شگفتی اغلب اعضای قدیمی انجمن و حتی ناظران صنفی خارج از آن را هم به همراه داشت.

شاید از آن رو بود که در سال دوم دوره پیشین شورای مرکزی (علیرغم همه چالش ها و تضادهای شورای مرکزی) ، همان معدود اقدامات صنفی انجام شده ، در نظر اعضای شریف و نجیب انجمن ، قابل توجه به نظررسید و آنان را برای حضور در مجمع عمومی تشویق کرد و نشان داد که همان اعضای ظاهرا پاسیو و بی علاقه به کار صنفی ، هنگامی که میدان را برای فعالیت های صنفی باز ببینند ، حضوری فعال خواهند داشت.

اما اینکه چرا در ادامه آن فعالیت های صنفی ، اینک شورای مرکزی انجمن ، اقدام به برگزاری جشنی نسبتا وزین برای منتقدان و نویسندگان سینمایی کرده است ، نیاز به تشریح موقعیت این انجمن در جامعه سینمایی کشور دارد.

شاید ذکر این واقعیت (علیرغم آگاهی بسیاری از اعضای انجمن ) لازم باشد که تقویت ناخودآگاه برخی آسیب های ناگزیر جامعه مطبوعاتی ، عدم توجه کافی بعضی دوستان شوراهای مرکزی قبل به منافع جمعی و به خصوص تنش های درونی یکسال نخست شورای مرکزی پیشین (که اعضای انجمن از بعضی گوشه های آن مطلع هستند) باعث شده بود ، جایگاه انجمن و بالتبع آن منتقدین و نویسندگان سینمایی در میان جامعه سینمایی کشور دچار خدشه ای جدی شده تا حدی که متاسفانه بعضا سازهای انحلال آن از گوشه و کنار به گوش برسد  و در کمتر محفل سینمایی نسبت به کلیت انجمن ، نگاهی مثبت وجود داشت.

شورای مرکزی فعلی انجمن در دوران کوتاه فعالیتش ، تلاش کرد تا نگاه فوق را تعدیل نموده و علاوه برآن ، دیدگاه دیرین طیف گسترده ای از سینماگران مبنی بر تضاد تاریخی با منتقدین و نویسندگان سینمایی را به نقطه مطلوبی از هر دو طرف برساند تا امکان تعاملات دو سویه و سازنده فراهم آید.

دیدارها و مذاکرات و جلسات مختلف اعضای شورای مرکزی با صنوف ، مراکز و بنیادهای سینمایی در طی این مدت تا حدودی باب حرکت فوق را ایجاد کرد ، از جمله برای نخستین بار زمینه های امضای توافقنامه هایی جهت فعالیت های مشترک فرهنگی – صنفی انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی با اصنافی همچون کانون فیلمنامه نویسان ، انجمن تهیه کنندگان مستند ، شورای عالی تهیه کنندگان و ... و مراکز و نهادهای سینمایی مانند مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران ، بنیاد سینمایی فارابی و ... را فراهم آورد.

در همین جهت است که برگزاری جشنی وسیع و وزین از سوی انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ، برای کلیت سینمای ایران ضروری می نمود. جشنی که در سطحی قابل توجه قادر باشد تجمع  منتقد و فیلمساز و مسئول سینمایی را در یک فضا باعث شده و آنها را در برابر پدیده و دغدغه ای مشترک ، هم نفس و همراه گرداند و چه دل مشغولی بالاتر از بازنگری سینمای نوین ایران در سالهای پس از انقلاب و در آستانه 30 سالگی اش . سینمایی که هر 3 قشر مسئول و فیلمساز و منتقد سینمایی در شکل گیری و قوام و اعتلایش در طول این سالها نقش و سهم داشتند.

جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی تنها یک فتح باب و آغاز است برای فصل جدیدی از فعالیت انجمن منتقدان و اساسا زمینه ساز حضور رسمی منتقد و نویسنده سینمایی در عرصه تولید و توزیع و نمایش سینمای ایران که چگونه می تواند در این عرصه ها ، در مقام یک آنالیزور و تحلیل گر  در درجه نخست و کاتالیزور ارتباط  سینماگر و مخاطب  در درجه دوم ، نقش خویش را به نحو موثر ایفا کند.

این جشن  می تواند جامعه سینمایی را با منتقدان و نویسندگانش ، آشتی داده و فضاهای جدیدی را مابین آنها برای تعالی سینمای ایران فراهم آورد. فضاهایی که در رصد همیشگی منتقد و نویسنده سینمایی از سینمای داخل و خارج و تمایلات فیلمسازان برای درنوردیدن میادین جدید فرهنگی و هنری ، شکل می گیرد و شکوفا می شود.

جشن منتقدان ، نمایشی از واقعیت تعامل این جماعت تئوریک سینمای ایران با سایر صنوف و مراکز تولیدی و ارگان های مدیریتی است. امروزه بسیاری از کارشناسان سینمایی براین باورند که سینمای ایران بیشتر از ضعف تئوریک و عدم استراتژی و تاکتیک های مقطعی رنج می برد. اینکه کمتر به موقعیت خود در جهان امروز و عرصه فرهنگ و اندیشه و هنر آن ، واقف است. اینکه کمتر به نقاط قوت و ضعف سینمای جهان ، آگاهی دارد. اینکه تقریبا از جریانات و امواج سینمایی دنیا ، بی خبر و دور افتاده است.

منتقدان و نویسندگان سینمایی ، بنا به شغل و حرفه و علاقه خود، طبعا با تحولات و تغییرات سینمای روز دنیا، جریانات مختلف آن و ارتباطات آن با سینمای کلاسیک ، آشنایی و  موانست بیشتری داشته و می توانند معلومات و اطلاعات خویش را صرفا برای ارتقاء سینمای ایران ، در اختیار سینماگرانش بگذارند و در مقابل از تجارب عملی آنها در تحلیل و نقد سینمایی ، بهره بگیرند. جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی ، می تواند سرآغاز این  تعامل دو سویه باشد.

بابت اطلاع اعضای محترم انجمن ، باید گفت که برای هزینه های این جشن ، حتی یک ریال از بودجه انجمن ، صرف نشده و از همان آغاز برنامه ریزی جشن ، شورای مرکزی به این نتیجه رسید که برای برگزاری جشن صرفا بایستی برروی حامیان مالی خارج از انجمن ، حساب باز نماید که خوشبختانه با مساعدت خانه سینما ، معاونت سینمایی وزارت ارشاد ، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران ، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ، انجمن سینمای جوان  و چند شرکت و موسسه خصوصی ، این مهم تحقق یافت و حاصلی دیگر برای تاریخ انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی برجای گذارد که همانا  توجه جامعه سینمایی کشور (پس از یک برهه تردید و نگرش نه چندان خوش بینانه ) به اعتبار و جایگاه منتقد و نویسنده سینمایی بود.

در آستانه میلاد خجسته حضرت امام محمد باقر (ع)  و روز جهانی قلم ،درشامگاه دهم تیرماه 1387 و در تالار وحدت تهران ، روزگار تازه ای برای منتقد و فیلمساز ایرانی  رقم می خورد که بی شک برای آینده هنر هفتم این مرز و بوم خجسته و مبارک خواهد بود. در این شب ، سینماگر ایرانی به نگاه تیزبین و عمیق منتقد این سینما نسبت به 30 سال سپری شده ، وقوف خواهد یافت و منتقد و نویسنده سینمای ایران نیز تحلیل و آنالیز خویش را برای آتیه این سینما در قالب انتخاب ها و برگزیده هایش ارائه می دهد.

این فضا و نگرش نوین را ارج بنهیم.