مستغاثی دات کام

 
 
نویسنده : سعید مستغاثی - ساعت ٧:٥۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٦ آبان ۱۳۸٤
 

به انگیزه درگذشت نعمت الله آغاسی ، خواننده کوچه و بازار دهه 50

 

"آغاسی" ، آوازخوانی که بود...

 

از جمله خوانندگانی بود که به خواننده های کوچه بازاری و یا لاله زاری معروف بودند و در میان طیف خاصی از بچه های جنوب شهر طرفدار داشتند . در اصطلاح رسانه های آن روزگار به آنها خوانندگان مردمی هم

می گفتند . در واقع اگر بخواهیم منصفانه سرحساب شویم ، خوانندگان پاپ واقعی ایران در آن زمان همین ها بودند.

اشعار بسیار ساده و  و سطحی برروی آهنگ هایی که اغلب ریتم عربی ، ترکی و یا هندی داشتند و تنظیمی برهمین روال ، محتوا و ساختار ترانه هایشان را تشکیل می داد .

به رادیو و تلویزیون سال های پیش از انقلاب هم راهی نداشتند و آوازشان در همان زمان هم به عنوان "موزیک بازاری" مبتذل خوانده می شد.

اما عید سال 1350 ناگهان دو تن از آنها به برنامه ای با نام چشمک (از شوهای مدرن آن سال ها) در تلویزیون راه یافتند که یکی از آنها حرکات بامزه ای انجام می داد ، موهایش را با ابروانش تکان می داد ، کف دستی به هم می زد ، دستمالی توی هوا می چرخاند و درحالی که لنگ می زد ، دست ها و سینه هایش را می لرزاند....تکیه کلامش هم "ایوالله" بود و "خیلی هم ممنون" !

اسمش را " آغاسی " گفت ، "نعمت الله آغاسی" ! با ترانه های به اصطلاح بندری معروف شد مثل "لب کارون" ، "جومه نارنجی" و "مرو با دیگری" و ... ترانه هایی که شاد بودند و با ترانه هایی که به عنوان ترانه روز از رادیو و تلویزیون پخش می شدند ، تفاوت داشتند. هنوز برخی از آنها در ذهن نسل ما باقی است و همراه خود خاطراتی را زنده می کند. شاید از آن پس بود که ترانه بندری در میان عامه مردم جا افتاد.

اما راستش ترانه هایش بندری بندری هم که نبودند. خیلی از بندری خوان ها در همان زمان به نوع ترانه خوانی اش اعتراض کردند و می گفتند آغاسی ترانه و آهنگ بندری را ضایع کرده است. هنوز هم برخی کارشناسان و متخصصان موسیقی ایرانی معتقدند خوانندگانی مثل آغاسی موسیقی فولکلور بندری که اصالت فرهنگی ویژه ای دارد را با آهنگ و شعرهای سطحی لاله زاری آلوده کردند، چنانچه خود آغاسی نیز در یکی از مصاحبه هایش اذعان کرد که برخی آهنگهایش را یکی از آهنگسازان معروف لاله زار(ناصر آهنیان)  می ساخته است.

اگرچه برخی ، آغاسی را دنباله رو خوانندگان قدیمی تری  مثل "تاجیک " و "قاسم جبلی" می دانند که به "عربی خوان" معروف بودند ولی بعضی دیگر براین باورند که امثال "تاجیک" تا حدودی به اصالت موسیقی عربی وفادار ماندند و فی المثل از نوع سازهای ویژه ای مانند "عود" بهره می گرفتند که در آرانژمان موسیقی عربی نقش مهمی دارد ولی در ارکستر خوانندگانی مثل آغاسی ترکیبی از "ویلن" فرنگی و "تار" اصیل ایرانی و "تمپو"ی جنوبی  و "اکاردئون" ترکی ، آش شلم شوربایی به شنونده تحویل می داد  که با هیچ دسته یا طیف مشخص و تعریف شده موسیقایی نمی خواند و به زبان دیگر به هیچ گونه فرهنگی نمی خورد.

براین اساس اهل موسیقی ، ترانه هایی از نوع آنچه آغاسی می خواند را فاقد هرگونه هویت یا اصالت فرهنگی

دانسته و  می دانند.

اما به هرحال آغاسی در همان زمان به دلیل ریتم تند ترانه هایش ، طرفدارانی در میان طیف های مختلف پیدا نمود که بیشترشان را همان هواداران موسیقی شنگول کوچه بازاری تشکیل می دادند ، اگرچه به گرامافون ها و ضبط صوت های شنوندگان ترانه های پاپ روز هم راه پیدا کرد ولی چندان در آن ویترین پایدار نماند.

نام خواننده "لاله زاری" برروی آغاسی ماند ، خصوصا وقتی تن به بازی در فیلمفارسی های آن دوران داد  و حاضر شد که زندگی شخصی پیش از خواننده شدنش را با قصه و فضایی اشک انگیزو به سبک و سیاق فیلم های هندی آن روزگار مانند :"آواره" و "واکسی" و... روی پرده ببرد و همین اگرچه به فیلمساز فیلم هایی مثل "نعمت نفتی" و "ایوالله" و "خیلی هم ممنون" کمک کرد ولی از محبوبیت آغاسی کاست.

دوران اوج آغاسی یکی دوسال بیشتر نبود و خیلی سریع ابتدا از برنامه های تلویزیونی و رادیویی و سپس از ضبط صوت های به اصطلاح متجددین پاپ روز پسند حذف شد ، اگرچه نسل جوانی که در همان سالها با هجوم بیتلز و بی جیز و شرلی بسی و بانی ام و مقلدان ریز و درشت وطنی شان حال می کردند چندان به امثال آغاسی توجهی نکردند و در همان زمان او را خواننده  "تازه به دوران رسیده ها" یا "تازه به شهر آمده ها" می نامیدند. چراکه شعر ترانه هایش به قول خودش از کلمات ساده تشکیل شده یا به قول معروف اشعار عامیانه بودند که با استعاره های شعر نو و ادبیات به اصطلاح روشنفکری هم خوانی نداشت. او در همان مصاحبه اش گفته بود که همیشه  نبض مردم کوچه و بازار را در دست داشته و اصلا همواره برای آنها خوانده است.

در سالهای بعد از انقلاب ، آغاسی در وطن ماند و سرود انقلابی هم خواند و سرودهای او با نام هایی همچون :"مشت" و "بهار آزادی" در نوار کاستی تحت عنوان "ایران وطن ماست"  منتشر شد.

اما مدتی سکوت کرد و  پس از اجازه خواندن آواز هم یافت ، البته در آن سوی آبها. اگرچه  احتمالا در داخل هم اگر می خواند ، با شور و استقبال چندانی مواجه نمی شد چون به قولی ، هنری ماندگار خواهد بود که اصالت دارد و هنر آغاسی متاسفانه اصیل نبود . چنانچه دو سال پیش که در یکی دو مراسم جشن در ایران خواند ، تنها

خاطره اش برای آنها که به نسل گذشته تعلق داشتند ، جالب بود  چراکه به نوعی خاطرات زندگیشان را زنده

 می کرد وگرنه دیگر نه آغاسی آن آغاسی سالهای قبل  بود و نه دوره و زمانه امروز شباهتی به آن سالها دارد.

اما عجیب این که در محافل آن سوی آب و به قول معروف لس آنجلسی ها همچنان مورد استقبال قرار می گرفت!

شاید دلیلش این است که می گویند لس آنجلسی ها ی ایرانی خصوصا آنان که از وطن و از خودشان گریختند و هنوز در حال و هوای آرزوهای به گل نشسته شان سیر می کنند ، سلیقه و خواسته هایشان هم در همان

20-25 سال پیش توقف کرده و مانده است ، گویا تغییرات زمان را ندیده ، نشنیده و یا متوجه نشده اند. انگار حصاری به دور خود کشیده اند که هوای تازه روزگار راهی به درونش ندارد. حکایت مرد یخی است که وقتی پس از سالیان دراز از داخل غار یخی اش کشف شد و حیات دوباره می یافت ، هنوز در خیالات و اوهام عصر حجر سیر

می کرد!!

به هرحال آغاسی تا همین اواخر همچنان میل خواندن داشت و یک سری آوازهای جدید هم خواند که به صورت سی دی در بازار یافت می شد ویکی از آهنگ هایش حکایت بازگشت آوازه خوانی مایوس و دلشکسته به میان مردمش بود . البته اغلب ترانه هایش دیگر نشانی از آن ریتم های تند و شادمانه قبل نداشت و همگی به نوعی از غم و اندوه می گفتند. گفته شده بود که موسسه ای متعلق به یکی از شخصیت های متنفذ فرهنگی قصد تهیه آلبومی از ترانه های تازه  آغاسی و توزیع آن در تیراژ میلیونی دارد اما معلوم نشد به چه دلیل این اقدام صورت نپذیرفت، شاید که نفوذ آن شخصیت متنفذ کم رنگ شد.

اما سوال اینجاست که آیا آغاسی با همان هیبت آغاسی محبوب اوایل دهه 50 به صحنه باز می گشت؟ تست ناموفق بازگشت دوباره "ایرج" و "گلپایگانی" پاسخی منفی دربرابر این پرسش قرار

می دهد.

نسل امروز آنقدر از زمان خودش جلوست که حتی  بسیاری خوانندگان پاپ و جاز و راک امروز وطنی هم هرچه دست و پا می زنند به سلیقه و خواسته اش نمی رسند . معدود گروههایی هستند که مانند "آریان" توجه اش را جلب نمایند. نسل امروز از گروههای ریز و درشت جوانانه ای که دم به دم در گوشه و کنار به خواندن و بازخواندن آغاز می نمایند هم رضایتی ندارد.

نسل امروز با موسیقی اینترنتی حال می کند و جشنواره زیرزمینی اش را هم در فضای نت به راه می اندازد. اگرچه آغاسی خواننده نسل روز آن روزگاران هم نبود و خودش هم چنین ادعایی نداشت . آغاسی براستی انسانی متواضع و مردمی و مسلمان بود . زندگیش در سختی و رنج طی شده بود تا از شاگرد یک شعبه نفت در اهواز به خواننده ای محبوب بدل شد اما در اوج محبوبیت هم هرگز از یاد نبرد که چه کسی بوده و از کجا آمده است . هیچگاه گذشته اش را فراموش نکرد و همچون برخی دیگر آب و خاکش را برای سود بیشتر مالی به آوارگی در غربت نفروخت. رستورانی باز کرد که تا اواخر عمر روزها و شب ها پشت صندوقش می نشست و دلش خوش بود که همچنان با مردم هموطنش دمخور است.

آخرین برنامه ای هم که اجرا کرد در سال 1382 و  شب میلاد حضرت علی (ع) بود که در تئاتر پارس خیابان لاله زار و در مدح حضرت امیر خواند.