مستغاثی دات کام

 
به بهانه فیلم گارد ساحلی
نویسنده : سعید مستغاثی - ساعت ٢:٢٤ ‎ب.ظ روز شنبه ٧ بهمن ۱۳۸٥
 

The Guardian

جادوی قبایل امروزی

زمانی بود (عمدتا قبل از دهه 50 و شکست مک کارتیسم) که بنا به شرایط روز ، از جمله حضور آمریکا در جنگ دوم جهانی ، آثار سینمای هالیوود مشحون از قهرمان پروری ها و تعصبات خشک میهن پرستانه بود (حتی به هنگام اشغال سرزمین دیگران و کشتار دسته جمعی اشغال شده ها ). همان دورانی که موزیکال های رویایی ، مردم را به خواب می بردند تا بحران های اقتصادی و سیاسی را درک نکنند و فیلم هایی مانند "گروهبان یورک" و "نیروی هوایی" (هر دو از هاوارد هاکس) و "کشتی که در آن خدمت می کنیم" (مایکل پاول و امریک پرسبرگر) ساخته می شد تا صرف نظر از خوب و بد بودن جنگ یا حق و ناحق بودن دخالت سربازان آمریکایی  هزاران مایل دور از سرزمین شان و یا فجایعی که اشغال متفقین در کشورهای درگیر جنگ به وجود آورد ، تنها پروپاگاندی در کنار عصبیت های قومی و نژادی باشد تا میزان فداکاری و از خود گذشتگی ارتش آمریکا را به رخ جهانیان و البته ملت خود بکشاند. حتی در سالهای پس از جنگ هم آثاری مثل "شن های ایووجیما "(آلن دوان) که وحشیانه ترین قتل عام ژاپنی ها توسط آمریکاییان را دلاوری و قهرمانی جلوه  داد ( همان موضوعی که اینک پس از گذشت بیش از 60 سال از دو نگاه متفاوت و در قالب دو فیلم مختلف "پرچم های پدران ما" و "نامه هایی از ایووجیما" در مقابل دوربین کلینت ایستوود قرار گرفته ) و  "طولانی ترین روز" که پیاده شدن سربازان آمریکایی در"اوماها" و سواحل نرماندی در اواخر جنگ دوم (که منجر به کشتار فجیعی گردید) را فتحی شادمانه و سرخوشانه تصویر می نمود (برخلاف آن تصاویر تکان دهنده استیون اسپیلبرگ از همین واقعه که ترس و وحشت و سلاخی شدن سربازان را همزمان در مقابل چشمان تماشاگرش قرار می داد) ،  همچنان دیدگاه تک بعدی تقدیس تعصبات کور به اصطلاح وطن پرستانه در سینمای آمریکا غالب بود.

اما از اواخر دهه 60 و اوایل دهه 70 ، همراه با افتضاحاتی که آمریکا در ویتنام به بار آورد ، فیلمسازان نوگرای آمریکایی مثل الیور استون ، براین دی پالما ، فرانسیس فورد کاپولا و استنلی کوبریک در آثاری مانند "متولد چهارم ژوییه" ، "تلفات جنگی" ، "و اینک آخرالزمان" و "غلاف تمام فلزی" ، میهن پرستی مورد ادعای دولتمردان آمریکایی در سرزمین های اشغالی مانند ویتنام را برابر با خشک مغزی و تعصبات جاهلی دانستند که منجر به جنایت و قساوت تحت عنوان دفاع از میهن و آزادی می شود. در آن زمان حتی مایکل چیمینو هم که "شکارچی گوزن" را برای تقدیس شجاعت آمریکاییان در قصابی ویت کنگ ها ساخت و در آن به دروغ ، مردم ویتنام را وحشی نشان داد (که در کمال قساوت ، اسیران آمریکایی را به بازی رولت روسی وادار می نمودند) اما نتوانست در مورد شعارهای فریبنده دفاع از وطن در جبهه ای آن سوی دنیا ، دروغ بگوید .

ولی پس از واقعه 11 سپتامبر ، بازهم سردمداران رسانه ای و کمپانی های فیلمسازی هالیوود ، فیلشان یاد هندوستان کرد و این بار آنچنان گستاخ شدند که برای  اولین دفعه  در تاریخ سینمای آمریکا ، فیلمی در ستایش تجاوز به ویتنام ساختند به نام "ما سرباز بودیم " (رندال والاس) که در آن جنگ غیرانسانی و ددمنشانه ارتش آمریکا علیه ویتنام ، نبردی ملی و دینی تلقی شده بود!! همچنین در تجلیل از سایر عملیات تروریستی سازمان سیا در دیگر نقاط جهان مانند لبنان و چین و بوسنی و  ...فیلم هایی همچون "جاسوس بازی" و "پشت جبهه دشمن" و ...برپرده سینماها بردند.

در همین سال گذشته نیز آثاری مثل "یونایتد 93" (پال گرین گرس) و "مرکز تجارت جهانی"(الیور استون)  آشکارا تبلیغ همان نوع تعصبات خشک و نگرش های دگم چند دهه قبل در تعبیر وطن پرستی و میهن دوستی آمریکایی بود، گویا که سینمای آمریکا پس از سالها مجددا چرخشی به عقب داشته تا بتواند پاسخگوی انتظارات محافظه کارانه سیاستمداران خود باشد. نوعی وطن پرستی که تحت عنوان "عملیات میهن پرستانه" علاوه بر زیر ذره بین بردن همه ابعاد زندگی خصوصی مردم از طریق شنودهای تلفنی و کنترل کتابخوانی در کتابخانه ها و بازرسی های توهین آمیز  و تحقیرکننده در فرودگاهها واماکن دیگر ، درواقع سهمگین ترین فضای امنیتی تاریخ ایالات متحده را برآن کشور حاکم ساخت ، به طوری که حتی صدای امثال استیون اسپیلبرگ هم درآمد.

تازه ترین فیلم از این دست ، "گارد ساحلی" ساخته اندرو دیویس است که در آن کوین کاستنر و اشتون کوچر ایفای نقش کرده اند. فیلم درباره افراد گارد ساحلی آمریکاست که در دفاع از مرزهای آبی این کشور ، مسئولیت اول را دارا هستند.  البته گویا این فیلم بدنبال سخنان جرج دبلیو بوش جلوی دوربین رفت که از گارد ساحلی آمریکا تجلیل کرده و آنان  را ناجیان آمریکا و دمکراسی لقب داد و خواستار تقویت بنیه نظامی شان گردید تا بتوانند به خوبی ،  به قول خودش ، یکی از گذرگاههای تروریست ها ، یعنی سواحل صخره ای آمریکا را تحت کنترل خود درآورند.

قهرمان فیلم ، یکی از نیروهای کهنه کار گارد ساحلی است به نام "بن رندال" (کوین کاستنر) که پس از کشته شدن تمامی افراد تیمش در یکی عملیات نجات ، آنچنان دیپرس شده که دیگر قادر به اجرای عملیات دیگری نبوده و  برای مدتی به مرخصی می رود. سپس به عنوان استاد آموزشی کارآموزان تازه وارد  در آموزشگاه گارد ساحلی مشغول به کار می شود. او در میان هنرآموزانش ، با جوانی به اسم "جیک فیشر"(اشتون کوچر)  مواجه می گردد که از توانایی بالایی  در تحرکات دفاعی برخوردار است ولی نظم و انضباط و دیسیپلین نظامی را برنمی تابد. بن  سعی می کند با تقویت عرق وطن پرستی در جیک او را به عنوان جانشین شایسته خود در نیروی گارد ساحلی تربیت کند.

در فیلم به وضوح نشان داده می شود که بن به خاطر حرفه خطیرش یعنی  پاسداشت مرزهای میهن ، از زندگی معمولی و حتی همسر و فرزندش گذشته و همه هستی اش را به شغل ایثارگرانه خود  اختصاص داده است !

از همین رو سعی دارد امثال جیک فیشر و دیگر شاگردانش را نیز اینچنین بار بیاورد . پس آنها را مرتبا با تصاویر فداکاری و از خود گذشتگی افراد جان باخته گارد ساحلی ، متاثر می گرداند تا بتواند از احساسات شان در راه اهداف به اصطلاح میهنی گارد بهره بگیرد!!

در اینجا کارآموزان  آنچنان شستشوی مغزی می شوند ، که در ذهنیت خود گویی خارج از گارد ساحلی ، زندگی دیگری برایشان متصور نیست . همان اتفاقی که برای "بن رندال" می افتد و وقتی در یکی از ماموریت هایش به همراه جیک فیشر متوجه می شود که دیگر توانایی  پیشین خود در هدایت  و اجرای عملیات  را ندارد و عنقریب به دلیل همین ناتوانی جسمی ، بازنشسته شود ، دچار یاس شدید شده ، به طوری که حتی خانواده اش را در آستانه تفاهمی مجدد ، ترک می کند و به گوشه انزوا پناه می برد. بازگشت او در یک عملیات اضطراری برای یاری رساندن به فیشر تا حدودی انگیزه تازه ای به نظر می رسد ولی واقعیت بی رحم تر از این گونه خوش خیالی ها خود را به وی تحمیل می گرداند تا در یک فرصت و در اوج عملیات نجات بخش ، طناب خود را عمدا بازکند و  با سقوطی به درون امواج  خروشان دریا ، به نوعی خود ویرانگری دست بزند.

 به لحاظ روانشناسی ، انسان وقتی به خود ویرانگری اقدام می کند که به یاس کامل نسبت به زندگی پیرامونش گرفتار شده باشد. خود ویرانگری برخلاف خودکشی از سر ضعف نیست ، بلکه در نظر بیمار از سر نوعی اقتدار و سرافرازی به حساب می آید . همچون مرگ برروی صحنه (وقتی که می دانی عنقریب گریبانت را می گیرد) . این نوع به استقبال مرگ رفتن با مرگ آگاهانه که تعبیر فداکاری و ایثار برای نجات فرد یا افراد و یا جهانی زنده و پویا است ، کاملا متفاوت می شود  ، همانگونه که رابرت جوردن در فیلم "زنگها برای چه کسی به صدا در می آیند؟" تا سر حد مرگ  در مقابل ستون دشمن پایداری نمود تا دوستانش فرصت گریز پیدا نمایند یا الکساندر فیلم "ایثار" (آندری تارکوفسکی) همه زندگی و علائق و تعلقاتش را به آتش کشید تا دنیایی را از خطر نیستی برهاند و یا عارفی فیلم "دیده بان"(ابراهیم حاتمی کیا) برای نابودی گردان زرهی دشمن که قصد از بین بردن  دسته ای از رزمندگان خط مقدم جبهه را داشت ، گرای محل خود را می دهد تا با بمباران آن محل ، تمامی گردان زرهی دشمن نابود شوند.

خود ویرانگری بن رندال در فیلم "گارد ساحلی" را حتی نمی توان با آنچه که بیلی د کید در فیلم "پت گارت و بیلی د کید" (سام پکین پا) انجام داد و یا پل نیومن در "تیرانداز چپ دست"(آرتور پن) وانمود کرد ، می خواهد اسلحه بکشد تا هدف گلوله قرار گرفت  و یا جف کاستلو در فیلم "سامورایی" (ژان پی یر ملویل) با اسلحه خالی مانور داد تا با تیر بزندش ، مقایسه نمود ،  زیرا  در واقع آنها به نحوی از زندگی همیشه در حال تعقیب و گریز خود خسته شده بودند و می خواستند به  استراحت ابدی پناه برند .

اما  به نظر می آید در فیلم "گارد ساحلی" نوعی الیناسیون باعث خودویرانگری نهایی بن رندال می شود . الیناسیونی که برای بن جز زندگی در گارد ساحلی ، پارامتر دیگری را باقی نمی گذارد. به این مفهوم که بازنشستگی در گارد ساحلی مساوی با مرگ تلقین شده . همچنانکه وقتی آن پیرمرد جنگل نشین در فیلم "درسواوزالا" (کوروساوا) متوجه شد که سوی چشمش کم شده و دیگر نمی تواند شکار کند ، مرگ عنقریب خود را حس نمود .

اندرو دیویس در فیلم "گارد ساحلی" پایان دوران کاری یک فرد وظیفه شناس و فداکار گارد ساحلی آمریکا را پایان عمرش نشان می دهد ،  چراکه به زعم وی کلیت زندگی یک "گاردین" به طور متعصبانه بایستی وقف شغلش شود ، به طوری که به غیر از آن ، به زندگی دیگری نیندیشد!!

این همان بازگشت تاسف بار سینمای آمریکا و غرب ، به نگرش های خشک مغزانه دهه های 40 و 50 به نظر می رسد که در عصر ادعاهای گوش خراش نسبیت و دمکراسی و حقوق بشر  ، همچنان بشرشان را در قالب های تنگ تفکرات و تعصبات جاهلی قرار می دهند و فداشدن او  درپای  معیارهای کهنه قبیله ای (متعلق به قرنها پیش) را ارزش  قلمداد می کنند و از طرف دیگر ملل آزادیخواهی که با این عصبیت های ارتجاعی مخالف بوده و نمی خواهند قیمومیت متعصبان آنگلوساکسونی را بپذیرند ، "محور شرارت" می نامند. بسان جادوگران قبایل کهن که هر پدیده مخالف خود را زبانه های آتش شیطان می نامیدند و مجازات او  را از رییس قبیله درخواست می کردند!!!